USA trip, wycieczka po usa, stany zjednoczone, wyprawa do usa, zwiedzanie usa, wiza turystyczna, zdjęcia, przewodniki, bilety, samolot, wypożycz samochód, wypożyczalnia



USA trip, wycieczka po usa, stany zjednoczone, wyprawa do usa, zwiedzanie usa, wiza turystyczna, zdjęcia, przewodniki, bilety, samolot, wypożycz samochód, wypożyczalnia

Kto nas odwiedził?
USA trip, wycieczka po usa, stany zjednoczone, wyprawa do usa, zwiedzanie usa, wiza turystyczna, zdjęcia, przewodniki, bilety, samolot, wypożycz samochód, wypożyczalnia
RSS
 

Historia

Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki
  1. Wprowadzenie
  2. Europejskie początki
  3. Powstanie państwa
  4. Kalendarium najważniejszych wydarzeń
  5. Okres od 1492 – epoka prekolumbijska
  6. Odkrycie Ameryki i sytuacja na kontynencie
  7. Nowy Świat
  8. Plemiona indiańskie w Ameryce Północnej
  9. Kolonie w Nowym Świecie
  10. Wyprawy badawcze i początki osadnictwa
    1. Działania angielskie
    2. Działania hiszpańskie
    3. Działania francuskie
    4. Działania holenderskie
    5. Działania szwedzkie
  11. Rozwój kolonii brytyjskich
  12. Konflikty kolonistów z władzami Anglii
  13. Proklamacja niepodległości i wojna
  14. Uchwalenie konstytucji
  15. Rozwój terytorialny i polityka zagraniczna
    1. Wojna brytyjsko-amerykańska
    2. Dalsza ekspansja terytorialna i ogłoszenie izolacjonizmu
  16. Rozwój gospodarczy
  17. Indianie
  18. Niewolnictwo
  19. Wojna secesyjna
  20. Rekonstrukcja USA
  21. Okres izolacjonizmu
  22. Polityka zagraniczna
  23. Rozwój gospodarczy i terytorialny
  24. Prezydentura McKinleya i Roosevelta
  25. I wojna swiatowa
  26. Lata międzywojenne
  27. Wielki kryzys
  28. New Deal
  29. Potwierdzenie izolacjonizmu
  30. II wojna światowa
  31. Zimna wojna
  32. Rozpad koalicji antyhitlerowskiej
  33. Polityka „powstrzymywania” i „maccartyzm”
  34. Prezydentura Eisenhowera
  35. Prezydentura Kennedy’ego
  36. Lata 60.
  37. Lata 70.
  38. Lata 80.
  39. Lata 90.
  40. Czasy współczesne
  41. Wojna z terroryzmem
  42. Kluczowe postacie w historii USA
  43. Polacy związani z historią USA
  44. Mniej znane ważne fakty z historii



Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki


Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki sięga czasów prekolumbijskich, jednak obecne państwo Stany Zjednoczone wywodzi się z XVII-wiecznego osadnictwa europejskiego podporządkowanego królowi Anglii.



Acoma Pueblo
Acoma Pueblo, „Sky City”, odbicie w wodzie, fotografia artystyczna Ansela Adamsa, 1942, Nowy Meksyk. Acoma uważana jest za najstarszą stale zamieszkaną osadę na terenie Stanów Zjednoczonych: najstarsze mury pochodzą z XII wieku n.e., pierwsza wzmianka w kronikach hiszpańskich pochodzi z 1539.



Kaplica św. Michała w Santa Fe
Najstarszy kościół w USA, kaplica św. Michała w Santa Fe z 1610.



Kościół misyjny w Ranchos de Taos
Kościół misyjny w Ranchos de Taos z 1772, synteza architektoniczna Hiszpanów i Indian z Taos Pueblo, stworzona z jednolitego adobe. Platynotypia autorstwa Laury Gilpin.



The Cow Boy
„The Cow Boy”, 1887. Fotografia J.C.H. Grabilla ze studia w Sturgis w Terytorium Dakoty. Pozującym jeźdźcem był przyszły szeryf z Arizony sfotografowany podczas pogoni grupy obywateli za złoczyńcami.



1. Wprowadzenie
Różniące się językowo i kulturowo, wojujące pomiędzy sobą ludy tubylczych Amerykanów, w tym stosunkowo mniej rozszczepieni Inuit, zamieszkiwały obszary dzisiejszych Stanów Zjednoczonych przez co najmniej ostatnie 20 000 lat.
Przed przybyciem Europejczyków, a następnie siłowym sprowadzeniem przez nich na te ziemie, pojmanych w Afryce Zachodniej i zniewolonych Afrykanów do pracy na plantacjach, populacja autochtonów wynosiła znacznie ponad milion mieszkańców. Wskutek starcia ze znacznie wyżej rozwiniętą technologicznie i agresywną imigracją Europejczyków, populacja tubylcza została poddana stałemu wyniszczaniu. W wyniku tego procesu, pod każdym względem, stała się zaledwie ułamkiem nowej społeczności. Murzyni zaś, pierwotnie niewolnicy, wskutek krwawej wojny secesyjnej w latach 60. XIX w. i wygranej przez przeciwników niewolnictwa, zostali uwolnieni. Proces ich integracji społecznej, jak i Indian, trwa nadal.
Dziś, Stany Zjednoczone są z jednej strony krajem po części wymieszanym kulturowo, etnicznie, religijnie i obyczajowo. Z drugiej strony, jest to państwo głęboko spolaryzowane, podzielone politycznie i ekonomicznie. Populacja, licząca ponad 305 mln ludzi, ma tendencję wzrostową, m.in. w wyniku legalnej i nielegalnej imigracji, szczególnie z sąsiedniego Meksyku. Nadal niektóre społeczności Indian utrzymują odrębność kulturowo-narodowościową (Lakotowie, Hopi). Wielu Indian służyło i służy w siłach zbrojnych USA (np. Nawahowie wykorzystani podczas II wojny światowej jako Indiańscy szyfranci). W wielu środowiskach o odrębnym charakterze etnicznym, imigranci czy rodzimi obywatele w dużej mierze utożsamiają się z etnicznością przodków, jednak nie jest to krajową normą społeczną.



2. Europejskie początki
Pierwsi Europejczycy dotarli do brzegów kontynentu amerykańskiego prawdopodobnie ok. 1000 r. Byli to Wikingowie, a ściślej, Islandczycy, którzy wpierw zostali banitami wydalonymi na Grenlandię lub też ich potomkowie.
W latach 60. XX w. na samym skraju północnej Nowej Fundlandii, w L’Anse aux Meadows, odkryto osadę Wikingów z szeregiem domostw. Archeolodzy skandynawscy szukali jej na podstawie dokładnych chronologii i opisów w sagach islandzkich, pierwotnie przekazywanych tradycją ustną. Miejsce to, po pieczołowitej rekonstrukcji i budowie przeszklonego nowoczesnego muzeum, zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Obecnie bada się, czy Wikingowie udali się następnie na południe, wzdłuż wybrzeża Atlantyku, czy może w głąb kontynentu, wykorzystując Rzekę Świętego Wawrzyńca. Celem badań jest ustalenie lokalizacji Winlandii.
Dopiero 500 lat później, w 1492 r., wyprawa Krzysztofa Kolumba dotarła na plaże Portoryko. W tym samym czasie (1497, 1498), Giovanni Caboto (John Cabot), wenecki żeglarz włoskiego pochodzenia w służbie króla Anglii, opływał kanadyjskie i amerykańskie wybrzeża, szukając Przejścia Północno-Zachodniego do Indii. Dotarł m.in. do dzisiejszego stanu Maine. Zginął na morzu w drodze powrotnej, opodal Islandii. Niemniej, jego wyprawa stała się podstawą prawną roszczeń Anglii do ziem Ameryki Północnej, w tym obszarów po części stanowiących wybrzeże wschodnie dzisiejszego terytorium USA.
Niedługo potem, w 1542 r., Kalifornia została „odkryta” przez żeglarza portugalskiego Juana Rodrígueza Cabrillo, który służył królowi Hiszpanii. Kraina ta była zamieszkana przez liczne plemiona Indian.
W 1565 r. Hiszpanie ustanowili w St. Augustine na Florydzie, pierwszą, istniejącą do dziś osadę Europejczyków na terenie USA. Przez następne 235 lat była ona stolicą hiszpańskiej Florydy.
Natomiast pierwsi koloniści z Anglii próbowali utworzyć ufortyfikowaną kolonię w Jamestown (Wirginia) w 1607 r. Osada ta, wskutek ataków Indian i braku żywności nie przetrwała i mieszkańcy przenieśli się w inne miejsca.
Nieco późniejsi koloniści z Anglii, których osada przetrwała i dała początek angielskojęzycznej kulturze USA w postaci obecnej, to byli purytanie, protestanccy uchodźcy na tle religijnym, którzy przybyli w okolice dzisiejszego nadmorskiego Plymouth (Massachusetts) w 1620 r. na statku „Mayflower”.



Przybycie Wikingów do zatoki L’Anse aux Meadows - Inscenizacja z 2001 r.
Inscenizacja z 2001 r. odtwarzająca przybycie Wikingów do zatoki L’Anse aux Meadows w Nowej Fundlandii w 1000 r.



St. Augustine na Florydzie, dzwonnica murowanego fortu
St. Augustine na Florydzie, dzwonnica murowanego fortu z lat 90. XVII w. Miasto jest najstarszą, zachowaną osadą Europejczyków na terenie USA (1595).



3. Powstanie państwa
Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki jako państwa rozpoczęła się z końcem XVIII wieku, gdy narastał opór lokalnych, napływowych mieszkańców 13 kolonii wobec rządów angielskich, egzekwowanych w imieniu króla, z uciążliwym opodatkowaniem, ale bez jakiejkolwiek reprezentacji kolonii w Anglii.
Od XVI wieku (a szczególnie w wiekach XVII i XVIII) trwał okres wzmożonej kolonizacji i rozwoju osadnictwa, zwłaszcza angielskiego, na terenach Ameryki Północnej. Koniec wieku XVIII przyniósł konflikt kolonistów ze swymi kontynentalnymi zwierzchnikami. W roku 1776, wraz z uchwaleniem Deklaracji Niepodległości powołano do życia nowy twór państwowy: Stany Zjednoczone Ameryki. Już w momencie swego powstania jego istnienie było zagrożone, lecz udało się je obronić drogą powstania zbrojnego.
Kolejny okres to czas szybkiego rozwoju terytorialnego oraz kształtowania się ustroju polityczno-gospodarczego, odmiennego na północy i południu kraju. Skutkiem tego była wojna domowa w latach 1861-1865. Jej następstwem politycznym było zjednoczenie kraju i umocnienie struktur państwowych, a społecznym – likwidacja niewolnictwa.
Następne dekady to okres umacniania się pozycji gospodarczej USA oraz prowadzenie polityki izolacjonizmu. Dopiero wybuch I wojny światowej i przyłączenie się Stanów do konfliktu spowodował chwilową zmianę w polityce zagranicznej. Przyczynienie się do zwycięstwa aliantów stało się znakomitą okazją do ingerencji w Europie. Postulaty amerykańskie znalazły swój wyraz w propozycji porozumienia pokojowego – 14 punktach Wilsona. Utworzenie Ligi Narodów również było skutkiem amerykańskiej ingerencji w Europie, jednak USA nie zadeklarowały chęci przystąpienia do nowej organizacji, co oznaczało ich powrót do izolacjonizmu. Wspomnieć jednak należy, że wychodząc zwycięsko z I wojny światowej Stany Zjednoczone stały się światowym mocarstwem i państwem niezwykle mocnym ekonomicznie.
Najważniejszym wydarzeniem dwudziestolecia międzywojennego w Stanach Zjednoczonych było niewątpliwie załamanie gospodarcze znane jako Wielki Kryzys. Miliony ludzi znalazło się w ubóstwie. Władze państwa, z prezydentem Rooseveltem na czele, pragnąc przeciwstawić się katastrofie zainicjowały politykę interwencjonizmu zwaną „New Deal”. Z czasem udało się zażegnać kryzys, lecz jego skutki były widoczne jeszcze długo.
Kolejnym etapem w historii USA była II wojna światowa, do której przystąpiły w 1941. Znów przyczyniły się do zwycięstwa w Europie i znów umocniły swą pozycję mocarstwową. Tym razem jednak przystąpiły do aktywnej polityki zagranicznej i zaangażowały się w walkę z nowym światowym zagrożeniem – komunizmem. Do życia powołano NATO, organizację, która miała koordynować działania militarne w razie ataku ze strony ZSRR. Okres zimnej wojny trwał nieprzerwanie, aż do roku 1989, gdy długotrwały wyścig zbrojeń, którego element stanowił także wyścig kosmiczny, doprowadził do załamania gospodarczego w ZSRR, z czym wiązała się tzw. Jesień Ludów. Oznaczało to koniec zimnej wojny. Stało się możliwe rozszerzenie NATO na wschód, co niewątpliwie zwiększyło wpływy USA w Europie.
Następnym przełomowym momentem w historii Stanów Zjednoczonych stał się zamach terrorystyczny z 11 września 2001. Doprowadził on do licznych zmian w polityce Stanów Zjednoczonych. Ich wyrazem stało się zaangażowanie militarne w Afganistanie i Iraku.



4. Kalendarium najważniejszych wydarzeń
  • ok. 1000 – czasowe osiedlenie się w Ameryce nielicznych Wikingów (L’Anse aux Meadows)
  • 1492 – odkrycie Ameryki przez Kolumba
  • 1565 – utworzenie najstarszego miasta USA, St. Augustine (Floryda) przez Hiszpanów. Przez następne 235 lat funkcjonuje jako stolica hiszpańskiej Florydy.
  • 1585 – utworzenie pierwszych angielskich kolonii na Roanoke (nie przetrwały)
  • 1606 – utworzenie Kompanii Wirgińskiej
  • 1620 – przybycie na statku Mayflower założycieli kolonii Plymouth (później stała się częścią Prowincji Massachusetts Bay)
  • 1754 – Brytyjska wojna z Indianami i Francuzami
  • 1775-1783 – wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych
  • 1776 – uchwalenie Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych
  • 1787 – przyjęcie Konstytucji
  • 1861-1865 – wojna secesyjna
  • 1865-1877 – okres rekonstrukcji USA
  • 1917-1918 – udział w I wojnie światowej
  • 1929-1933 – Wielki Kryzys
  • 1933-1939 – New Deal
  • 1941-1945 – udział w II wojnie światowej
  • 1947-1989 – zimna wojna
    • 1950-1953 – wojna koreańska
    • 1962 – kryzys kubański
    • 1960-1975 – zaangażowanie USA w wojnie wietnamskiej
    • 1974 – afera Watergate
  • 1990-1992 – I wojna w Zatoce Perskiej
  • 2001 – zamach na WTC i rozpoczęcie przez USA działań wojskowych w Afganistanie
  • 2003 – początek akcji zbrojnej w Iraku
  • 2008 – kryzys finansowy 2007/2008, wybór pierwszego Afroamerykanina na prezydenta.



Trasa pierwszej wyprawy Kolumba z 1492
Trasa pierwszej wyprawy Kolumba z 1492



5. Okres do 1492 – epoka prekolumbijska
Prawdopodobnie pierwsi ludzie dotarli na kontynent amerykański z Azji przez cieśninę Beringa. Trwa spór zarówno o datowanie kolejnych fal tej migracji, jak i o inne możliwe teorie o zasiedleniu kontynentu. Nie ulega jednak wątpliwości fakt, że rdzenną ludność kontynentu stanowili Indianie, Aleuci i Inuit, natomiast pierwszymi Europejczykami, którzy dotarli do Ameryki Północnej byli Wikingowie, którzy ok. 1002 pod wodzą Leifa Erikssona dopłynęli do Zatoki Św. Wawrzyńca. Zbudowali oni niewielką osadę w kraju zwanym przez nich „Winlandia”, w L’Anse aux Meadows na północnym skrawku Nowej Fundlandii. Osadnictwo skandynawskie jednak nie przetrwało.
W czasach przedkolumbijskich obecny obszar Stanów Zjednoczonych był zaludniony przez ponad milion ludzi różnego pochodzenia etnicznego, tworzących wspólnoty plemienne o różnych poziomach organizacji społecznej, nierzadko w stanie konfliktu. Podstawą ich utrzymania było myślistwo, rybołówstwo, rolnictwo i zbieractwo. Na kontynencie nie występowały konie.
W Ameryce prekolumbijskiej główne organizmy państwowe wykształciły się na południe od obecnych Stanów Zjednoczonych, na obszarze zwanym Mezoameryką. Były to m.in.:

  • cywilizacja Majów,
  • państwo Azteków – najliczniejszej grupy Indian tego obszaru, przewodzącej federacji państw w tym regionie.



6. Odkrycie Ameryki i sytuacja na kontynencie
Mianem odkrycia Ameryki popularnie określa się fakt dotarcia do tego kontynentu Krzysztofa Kolumba. W rzeczywistości ludźmi, którzy dotarli do kontynentu amerykańskiego, byli Mongoloidzi (tj. ludność rasy żółtej) przybyli z Azji. Jednak już w czasach prekolumbijskich pojawiała się tam też czasem europoidalna (tj. biała). Do Europoida mógł należeć znaleziony w 1996 w stanie Waszyngton szkielet sprzed 9000 lat, znany jako Człowiek z Kennewick (jest to obecnie kwestia sporna). Jako pierwszego przedstawiciela cywilizacji europejskiej, który dotarł do Ameryki, uznaje się Leifa Erikssona (na początku XI w.).
Udoskonalenia dokonane w pierwszej połowie XV w. w budowie statków i nawigacji morskiej, np. wynalezienie busoli magnetycznej, usprawnienie astrolabium do ustalania szerokości geograficznej, zwiększyły znacznie zasięg i możliwości transportowe żeglugi morskiej. Rozpoczęła się era podróży oceanicznych do coraz dalszych krajów i lądów, dotąd Europejczykom nieznanych. Pionierską rolę w tej dziedzinie w XV w. odegrały zwłaszcza Portugalia i Hiszpania. Władcy obu iberyjskich krajów organizowali i współfinansowali dalekomorskie ekspedycje w nadziei i z zamiarem opanowania nowych terytoriów dla gospodarczego ich wykorzystania.
Jednym z wielkich celów, rozpalających wyobraźnię ówczesnych ludzi, było dotarcie do Indii, by uzyskać tam cenne przyprawy korzenne, głównie pieprz, goździki i wanilię oraz szlachetne metale. Takim celem kierował się podróżnik portugalski Bartolomeu Dias, który w 1488 r., jako pierwszy Europejczyk, dotarł na swej karaweli na Ocean Indyjski, opływając Przylądek Dobrej Nadziei na południowym skraju kontynentu afrykańskiego. Dziesięć lat później, w 1498 r., kolejna wyprawa czterech statków portugalskich, kierowana przez Vasco da Gamę, opłynąwszy Afrykę, jako pierwsza wyprawa europejska dotarła do południowych wybrzeży Półwyspu Indyjskiego.
Zadanie dotarcia do Indii postawił przed sobą żeglarz genueński Krzysztof Kolumb, lecz zamierzał płynąć przez Ocean Atlantycki w kierunku zachodnim. Przyjął bowiem w oparciu o dzieło greckiego geografa Ptolemeusza, udostępnione mu m.in. przez brata Bartolomeo, posiadającego w Lizbonie drukarnię map, że Ziemia jest kulista. Po wielu zabiegach i latach udało mu się przekonać hiszpańską królową Izabelę Kastylijską do sfinansowania jego idei i 3 sierpnia 1492 r. poprowadził ekspedycję trzech, starannie przygotowanych i zaopatrzonych, karawel w dziewiczy rejs przez Atlantyk.
12 października trzy statki, z flagową „Santa Marią” na czele, dotarły do brzegów wyspy San Salvador w archipelagu Bahama, którą uznano za jedną z wysp japońskich. Po opłynięciu kilku innych wysp, w tym Kuby i Haiti w archipelagu Wielkich Antyli, Kolumb powrócił do Hiszpanii, gdzie w Barcelonie przyjęty został z wielką fetą. Zorganizował potem jeszcze 3 dalsze podróże ekspedycyjne. Dwie ostatnie dotarły do wybrzeży Wenezueli oraz Hondurasu i Panamy, które według odkrywców miały być kontynentem azjatyckim. Dopiero podróżujący do Ameryki Południowej 20 lat później żeglarz florencki Amerigo Vespucci stwierdził jako pierwszy, że odkryte przez Kolumba lądy to nie Japonia i inne części Azji, lecz nowy, nieznany dotąd kontynent. Nazwano go od jego imienia Ameryką.



7. Nowy świat
12 października 1492 do wybrzeży Ameryki dopłynęła europejska wyprawa pod przywództwem Krzysztofa Kolumba. Była to jedna z ekspedycji w ramach La Empresa de las Indias. Jej uczestnicy byli przekonani, że dotarli do Indii. Jednak wyprawy podejmowane w kolejnych latach, zwłaszcza przez Ameriga Vespucciego, dowiodły, że jest to nieznany w Europie kontynent, nazywany początkowo przez europejczyków Nowym Światem, a później ku uczczeniu jednego z głównych odkrywców – Ameryką.
Początkowo władcy europejscy nie docenili wagi wielkiego odkrycia, gdyż rozczarował ich fakt, że nie odkryto nowego szlaku morskiego do Indii, jednak z czasem zaczęło się to zmieniać. Jednym z powodów był fakt buntu części żołnierzy, którzy pod wodzą Vasco de Balboa zorganizowali nielegalną eskapadę do „krainy złota”, skutkiem czego było założenie pierwszej stałej kolonii na kontynencie amerykańskim.



Amerigo Vespucci (1454-1512)
Amerigo Vespucci (1454-1512)



Krzysztof Kolumb (1451-1506)
Krzysztof Kolumb (1451-1506)



8. Plemiona indiańskie w Ameryce Północnej
Indianie nazywa się niemal całą (z wyłączeniem Aleutów i Inuitów) autochtoniczną (tubylczą, rdzenną) ludność obu Ameryk o złożonej etnogenezie. Znaleziska archeologiczne i antropologiczne sugerują, że Ameryka Północna została zaludniona przez przybyszy z Azji co najmniej 12 tysięcy lat temu. Podczas ostatniej epoki lodowcowej ludzie przedostali się do niej przez Cieśninę Beringa. Późniejsze zróżnicowanie antropologiczne Indian jest wynikiem działania takich czynników jak dryf genetyczny i dobór naturalny, a także możliwego asymilowania jednostek czy małych grup z Oceanii i Australii (być może nawet z Europy).
Do najbardziej rozwiniętych pod względem cywilizacyjnym plemion należeli tkacze, garncarze i rolnicy Hopi na terenie Arizony (i podobne pobliskie ludy Pueblo) oraz Huronowie i Irokezi, którzy zamieszkiwali obrzeża Wielkich Jezior i utworzyli tam silne związki plemienne. Do ich głównych zajęć należało rolnictwo. Inne nacje indiańskie (np. Czerokezi, Choctaw, Dakotowie, Jutowie, Czejenowie, Kri, Odżibwejowie, Apacze czy Nawahowie) nie wytworzyły w okresie przedkolonialnym tak trwałych struktur politycznych.
Tubylcze ludy Ameryki Północnej utrzymywały się przede wszystkim ze zbieractwa i polowań, a także prowadzenia wojen. Łączna liczebność Indian mogła dochodzić do ok. 10 mln, jednak nie stworzyli oni potęgi politycznej, gdyż waśnie plemienne uniemożliwiały im trwałą współpracę. Był to czynnik, który w przyszłości pozwolił białym osadnikom na względnie szybką ekspansję terytorialną. W XVI i XVII wieku część Indian przyjęła chrześcijaństwo i poddała się wpływom nowych zwyczajów i kultur, część trwała w dawnych przyzwyczajeniach, stanowiąc dla kolonistów poważne zagrożenie, część natomiast nie poradziła sobie z adaptacją nowych warunków i przestała istnieć.
Współcześnie ludy indiańskie nazywa się zbiorowo tubylczymi Amerykanami i stanowią oni mieszankę etniczną, kulturową, językową oraz religijną z większym lub mniejszym wpływem elementów pochodzenia euro-amerykańskiego.



Rozmieszczenie plemion Dakotów przed napływem Europejczyków
Rozmieszczenie plemion Dakotów przed napływem Europejczyków



Podział geograficzny
Tubylcze ludy ze Stanów Zjednoczonych i Kanady można dzielić m.in. według regionów geograficznych, które zamieszkiwały one w okresie początków europejskiej kolonizacji kontynentu, według kręgów kulturowych, czy grup językowych). Zgodnie z podziałem geograficznym, ludy te można podzielić na następujące grupy:

Arktyka(zamieszkana przez ludy nieindiańskie)
Aleuci
Inuici (potocznie: Eskimosi)


Obszary subarktyczne
Atikamekowie
Innu
Jupikowie
Kri


Wybrzeże Północno-Wschodnie
Cayuga
Conoy (Piscataway)
Delaware
Irokezi
Lenni-Lenape
Maliseet
Massachusett
Mohikanie
Monacan
Munsi
Nanticoke
Narraganset
Nipmuc
Nottoway
Oneida
Onondaga
Pamuco
Penobscot
Pennacook
Pekoci (Pequot)
Powhatan
Saponi
Secotan
Senekowie
Suaqehanna
Tuscarora
Tutelo
Unalalachtigo
Wappinger
Weapemeoc
Jezioro Erie
Erie
Lisy
Huroni
Kickapoo
Szaunisi (Shawnee)
Ottawowie
Czipewejowie (Anishnabe, Chippewa, Ojibwa)
Jezioro Michigan i Jezioro Górne
Kickapoo
Lisy
Mdewakanton
Menomini
Miami
Ojibwa
Piankashaw
Potawatomi
Santee
Saukowie
Wea
Winebagowie


Wybrzeże Północno-Zachodnie
Haidowie
Heiltsuk
Kwakwala
Nuu-chah-nulth
Nuxalk
Muckleshoot
Salish
Tlingit


Góry Skaliste
Czarne Stopy
Jutowie
Nez Perce
Szoszoni


Kalifornia
Miwok
Mohave
Wappo
Yurokowie


Montana
Flathead (Płaskogłowi)
Wrony


Nevada
Pajutowie
Szoszoni


Południowy Zachód
Apacze
Chemehuevi
Havasupai
Hopi
Kokopa
Nawahowie
Pueblo
Quechan
Tohono O’odham (Papago)
Yavapai


Wielkie Równiny
Arapahowie
Arikara
Assiniboinowie
Czejenowie
Dakotowie (Siuksowie)
Caddo
Kickapoo
Kiowowie
Komancze
Lisy (Fox)
Mandanowie
Odżibuejowie
Osage
Paunisi
Saukowie (Sacs)


Wschód
Delawarowie
Irokezi
Kajugowie
Mohawkowie
Oneidowie
Onondagowie
Senekowie
Tuskarorowie
Mohikanie
Pekoci


Południowy Wschód
Czirokezi
Czoktawowie
Krikowie (Creek)
Ottawowie
Potawatomi
Seminole
Szaunisi
Guale


Północny Wschód
Abenakowie
Beothukowie
Mikmakowie



Kręgi kulturowe, grupy językowe i plemiona Indian Ameryki Płn. w początkach europejskiej kolonizacji kontynentu (XVII w.) – cz. zachodnia
Kręgi kulturowe, grupy językowe i plemiona Indian Ameryki Płn. w początkach europejskiej kolonizacji kontynentu (XVII w.) – cz. zachodnia



Kręgi kulturowe, grupy językowe i plemiona Indian Ameryki Płn. w początkach europejskiej kolonizacji kontynentu (XVII w.) – cz. wschodnia
Kręgi kulturowe, grupy językowe i plemiona Indian Ameryki Płn. w początkach europejskiej kolonizacji kontynentu (XVII w.) – cz. wschodnia



Przekazywanie wiedzy z pokolenia na pokolenie na podstawie historii utrwalonej przez indiańskiego artystę pismem obrazkowym na skórze
Przekazywanie wiedzy z pokolenia na pokolenie na podstawie historii utrwalonej przez indiańskiego artystę pismem obrazkowym na skórze



Sekwoja, twórca alfabetu Czirokezów, litografia z 1828 roku
Sekwoja, twórca alfabetu Czirokezów, litografia z 1828 roku



Siuksowie z Wielkich Równin ok. 1875 roku
Siuksowie z Wielkich Równin ok. 1875 roku



Absolwenci rządowej szkoły z internatem dla Indian w Carlisle, koniec XIX w.
Absolwenci rządowej szkoły z internatem dla Indian w Carlisle, koniec XIX w.



'Grand Entry' – uroczysty początek jednego z licznych indiańskich festiwali pow-wow, Omaha, 1983 rok
‘Grand Entry’ – uroczysty początek jednego z licznych indiańskich festiwali pow-wow, Omaha, 1983 rok
Prawo
Indian cechuje odrębne, niezależne od praw innych stanów stanowienie prawa oraz ściganie przestępstw. Posiadają własną, niezależną policję, dziennikarze muszą ubiegać się o akredytacje (mają znacznie ograniczone pole działania), aby działać na ich terenie, policja może wydalić niepożądane osoby z terenów rezerwatów bez możliwości powrotu, a mieszkańców amerykańskich miasteczek na terenach rezerwatów obłożyć podatkiem. Jednocześnie tereny rezerwatów Indian są zwolnione z podatków, stąd wielki rozrost Indiańskich kasyn. Stało się to przyczyną komercjalizacji i krytyki zwłaszcza ze strony Indian wykluczonych z plemion za polemikę z radą starszych.

9. Kolonie w Nowym Świecie
Kolonialna Ameryka Północna
Kolonialna Ameryka Północna. Mapa ta jest wyłącznie poglądowa. Nie obrazuje sytuacji z żadnej daty, lecz raczej wskazuje maksymalny zasięg roszczeń poszczególnych państw.



10. Wyprawy badawcze i początki osadnictwa
Początek europejskiej kolonizacji Ameryki datuje się najczęściej na Boże Narodzenie 1492, kiedy 39 marynarzy z rozbitego statku Kolumba pozostało na wyspie Hispaniola. Jednak już wcześniej doszło do próby kolonizacyjnej kontynentu amerykańskie przez mieszkańców Europy. Według antropologa ze Smithsonian Institution, Dennisa Stanforda i Bruce Bradleya z Uniwersytetu Exeter pierwsi ludzie przybyli do Ameryki Północnej z Europy, tworząc kulturę Clovis, jeszcze przed napływem ludności paleoazjatyckiej przez Cieśninę Beringa. Hipotezę Stanforda odrzuca większość naukowców. W XI wieku osadę w L’Anse aux Meadows na Nowej Fundlandii założyli Wikingowie.
Kolonizacja przebiegała na przestrzeni kilku wieków do czasu, gdy praktycznie cały kontynent został poznany i podzielony pomiędzy europejskie potęgi.
Głównymi kolonizatorami Ameryki Północnej były Hiszpania, Francja i Wielka Brytania, lecz także inne kraje, takie jak Holandia, Szwecja, Rosja i Dania zaznaczyły swoją obecność na tym kontynencie. Początkowe wyprawy były finansowane ze środków prywatnych.
Rozpad północnoamerykańskiego systemu kolonialnego nastąpił dwiema drogami:

  • rewolucyjną – wskutek buntów społeczeństw kolonialnych, jak to miało miejsce w przypadku Stanów Zjednoczonych i Meksyku
  • ewolucyjną – wskutek stopniowych koncesji politycznych ze strony kraju macierzystego na rzecz mieszkańców kolonii, jak w Kanadzie.

Charakterystyczną cechą dekolonizacji Ameryki Północnej był fakt, ze nie uczestniczyli w niej (lub uczestniczyli w bardzo ograniczonym zakresie) pierwotni mieszkańcy kontynentu (tzw. Indianie). Inicjowali ją i prowadzili potomkowie kolonizatorów oraz kolejnych przybyszów do kolonii, z czasem tracących związki z krajami pochodzenia. W wyniku dekolonizacji powstały “białe” lub etniczne mieszane kraje tworzące współczesną Amerykę Północną.
Do połowy XVIII wieku praktycznie cały obszar Ameryki Północnej został zbadany i podzielony przez kolonizatorów. W 1871 roku Kongres USA zaprzestał zawierania z tubylczymi ludami – traktowanymi dotąd przez władze USA jak suwerenne narody – traktatów zmieniających granice indiańskich ziem i zakres ich niezależności, osadzając większość z nich na tzw. Terytorium Indiańskim i w niewielkich rezerwatach. Masakra nad Wounded Knee z 29 grudnia 1890 roku symbolicznie zakończyła okres wojen indiańskich w Ameryce Północnej. Podobne procesy miały miejsce równolegle na terenach obecnej Kanady.

Główne kolonie
Hiszpania
Antigua i Barbuda
Kostaryka
Floryda
Gwatemala
Hispaniola
Honduras
Jamajka
Kalifornia
Kuba
Meksyk
Nikaragua
Panama
Portoryko
Salwador


Francja
Akadia
Grenada
Gwadelupa
Haiti
Luizjana
Martynika
Nowa Francja
Saint Lucia
Tobago


Wielka Brytania
Brytyjskie Karaiby
Georgia
Kanada
Karolina Północna
Karolina Południowa
Nowa Anglia
Nowa Fundlandia
Nowa Kaledonia
New Jersey
Nowa Szkocja
Nowy Jork
Pensylwania
Rhode Island
Terytoria Północno-Zachodnie
Wyspa Vancouver
Ziemia Ruperta


Holandia
Antyle Holenderskie
Nowa Holandia


Szwecja
Nowa Szwecja


Rosja
Alaska (Nowa Rosja)


Dania
Grenlandia
Wyspy Dziewicze


Kurlandia
Nowa Kurlandia





Nowa Szwecja
Nowa Szwecja



Mapa Nowej Fundlandii autorstwa Jamesa Cooka z 1775 roku
Mapa Nowej Fundlandii autorstwa Jamesa Cooka z 1775 roku



10.1. Działania angielskie
Brytyjska kolonizacja Ameryki Północnej była politycznym, społecznym, odkrywczym i gospodarczym procesem, który rozpoczął się w drugiej połowie XVI wieku. Anglicy obok Hiszpanów i Portugalczyków byli najbardziej aktywnymi odkrywcami Ameryki Północnej.
W 1497 roku dopłynął do kontynentu John Cabot (urodzony w Genui jako Giovanni Caboto, Włoch z Wenecji na służbie angielskiej), działający na rzecz angielskich handlarzy. Jednocześnie został był on pierwszym nowożytnym Europejczykiem, który wylądował na kontynencie amerykańskim. Za cel obrał sobie odnalezienie tzw. Przejścia Północno-Zachodniego. Rejon, w który dotarł nazwał ”new found land” (nowo odkryta ziemia) dzisiaj znany jako Nowa Fundlandia. Odkrycia Johna Cabota stały się w przyszłości podstawą do brytyjskich roszczeń terytorialnych na tych obszarach.
Anglicy jednak stosunkowo późno włączyli się do akcji kolonizacyjnej. Początkiem jej był królewski patent wydany przez królową Elżbietę I braciom Humphreyowi Gilbert i Walterowi Raleigh. Patent dawał prawo do:
[...] brania we władanie pogan i barbarzyńskich lądów, krajów i terytoriów nie należących dotąd do żadnego chrześcijańskiego władcy czy narodu.
Patent przyznawał koloniom te same prawa, przywileje i obowiązki co mieszkańcom królestwa.


Pierwsza wyprawa
Pierwszą wyprawę kolonizacyjną zaaranżował Humphrey Gilbert w 1583. Jej celem były tereny dzisiejszego stanu Rhode Island. Dotarł na Nową Fundlandię i ogłosił akt aneksji do królestwa Anglii. Gilbert zaginął w czasie powrotnej podróży do Anglii. Dzieło kontynuował jego przyrodni brat sir Walter Raleigh. W lipcu 1584 roku angielska wyprawa odkrywcza przez niego finansowana i wspierana przez królową Elżbietę I, a prowadzona przez kapitanów Philipa Amadasa i Arthura Barlowe’a, dotarła do łańcucha mierzejowych wysepek przybrzeżnych (ang. Barrier Islands) i rozpoczęła eksplorację okolicznych terenów. Uwagę podróżników zwróciła położona za barierą wysp, ale oddzielona od lądu stałego wyspa Roanoke, jako miejsce bezpieczne i nadające się do pierwszego osadnictwa w Ameryce. Ludzie Amadasa i Barlowe’a spotkali miejscowych Indian z plemienia Kroatanów i nawiązali z nimi bliskie, przyjazne kontakty. W czasie wzajemnych odwiedzin zdecydowano, że w drogę powrotną ekspedycji popłyną do Anglii dwaj Indianie – Manteo z wioski na wyspie Hatteras i Wanchese z Roanoke, kuzyni miejscowych wodzów Granganimea i Winginy. Statki wyruszyły w drogę w sierpniu i dotarły do Plymouth w połowie września.


Założenie kolonii
W Londynie obaj Indianie spotkali się z Raleigh’em i zostali przedstawieni na dworze, co bardzo pomogło Raleigh’owi w zbieraniu funduszy na utworzenie stałej osady – zalążka kolonii o nazwie Wirginia – i jednocześnie wygodnej przystani, na bazie której okręty korsarskie mogłyby atakować statki hiszpańskie. W kwietniu 1585 roku dowodzona przez kuzyna Raleigh’a, sir Richarda Grenville’a flotylla siedmiu statków z około 600 ludźmi na pokładach wyruszyła w morze, by w czerwcu dotrzeć do zalewów Pamlico i Albemarle.
Osadnicy pod okiem gubernatora Ralpha Lane’a wznieśli na wyspie Ronaoke niewielki fort i przystąpili do eksploracji okolicznych terenów, wchodząc w kontakt z licznymi plemionami z algonkińskiej grupy językowej. Towarzyszący wyprawie Thomas Harriot po powrocie do Anglii opublikował pracę pt. “Krótki i prawdziwy raport o nowo odkrytej krainie Wirginii” (ang. A Briefe and True Report of the New Found Land of Virginia), a John White, kartograf wyprawy, sporządził liczne rysunki i akwarele przedstawiające sylwetki Indian, jak i wyobrażenia roślin i zwierząt. Jego praca również doczekała się publikacji w Europie.
Indianie uczyli osadników własnych sposobów łowiectwa i rybołówstwa, ale generalnie stosunki układały się różnie. W jednym przypadku biali spalili wioskę na lądzie, bowiem Indianin z plemienia Sekotan ukradł srebrny kubek. Podobne incydenty prowadziły do eskalacji napięć. Chcąc mieć pewność, że jego ludzie będą zaopatrywani w żywność przez nadbrzeżne plemiona, Lane wziął wiosną 1586 r. jako zakładnika syna sachema Menatonona. Śmierć Granganimea i jego ojca, którzy stali na czele probrytyjskiego stronnictwa wśród Indian, jeszcze bardziej zaogniła stosunki. Miejscowy wódz – Wingina – zmienił imię na Pemisapan i stanął na czele partii otwarcie wrogiej wobec Brytyjczyków. Odwiedzający rok wcześniej Anglię jego kuzyn Wanchese stanął po jego stronie, natomiast Manteo został przyjacielem białych.
Wykorzystując plotkę o planowanym rzekomo ataku Indian, Lane dokonał 1 czerwca 1586 r. zdradzieckiego ataku; Wingina został zabity. Po trzech tygodniach, wobec całkowitego ustania dostaw żywności ze strony Indian, osadnicy załadowali się na okręty flotylli sir Francisa Drake’a i wrócili do Anglii. Manteo (oraz drugi Indianin imieniem Towaye) towarzyszył im w podróży.


Mapa okolic wyspy Roanoke
Mapa okolic wyspy Roanoke



Druga próba
Do ponownej próby zasiedlenia Roanoke doszło wiosną roku 1587. W skład grupy około 150 kolonistów wchodziły tym razem kobiety i dzieci. Gubernatorem został John White. Manteo powrócił wraz z nimi.
Jakkolwiek zamierzeniem przybyszów było założenie osady gdzie indziej, w głębi zatoki Chesapeake, Simon Fernandes – pilot flotylli – odmówił prowadzenia statków dalej niż do wyspy Roanoke. Tak więc nowi przybysze zmuszeni zostali do zasiedlenia poprzedniego fortu i zetknięcia z wrogimi obecnie Indianami. Atak nastąpił dość szybko – w lipcu wojownicy zabili jednego z osadników, który wybrał się na ryby w znacznej odległości od fortu.
W sierpniu Manteo został nazwany Lordem Roanoke, ochrzczony pod imieniem Dasamonquepeuk i wyznaczony – jako uzurpator – na następcę wrogiego białym Wanchese’a. W tym samym miesiącu – 18 sierpnia – przyszło na świat pierwsze angielskie dziecko urodzone w Ameryce – Virginia Dare.
W końcu sierpnia, wraz z ubożeniem zapasów i zbliżającą się zimą, osadnicy przekonali White’a, by udał się do Anglii po niezbędne zaopatrzenie. W Londynie Raleigh natychmiast zorganizował pomoc, a ekspedycja miała wyruszyć w marcu roku 1588, ale tymczasem wybuchła wojna z Hiszpanią i żegluga przez Atlantyk okazała się niemożliwa. White przygotował wprawdzie dwa statki, które miały – jako łamacze blokady – spróbować przemknąć się za plecami Hiszpanów, ale pierwszy z nich wpadł w ręce korsarzy francuskich, którzy zagarnęli cały ładunek. Inwazja Wielkiej Armady hiszpańskiej w lipcu i sierpniu dodatkowo opóźniła wyjście ekspedycji w morze.


Tajemnicze zniknięcie
Gdy wreszcie White dotarł do Roanoke w sierpniu roku 1590 zastał fort pusty. Osadnicy zniknęli bez śladu. Nie widać było śladów przemocy, ani pozostawionych resztek. Osiedle wyglądało tak, jakby zostało ewakuowane, nie napadnięte. Jedynym znakiem był napis, wyryty na palisadzie: CROATOAN, co mogło znaczyć zarówno, że fort został napadnięty, jak też, że osadnicy ewakuowali sie do wioski Mantea na wyspach mierzejowych, lub zbudowali statek chcąc uciec do Anglii i zginęli gdzieś na oceanie. W niecałe 20 lat później, w roku 1607 powstało pierwsze stałe osiedle angielskie Jamestown na ziemi amerykańskiej.
Los osadników z Roanoke jest od stuleci przedmiotem debat, a wokół wydarzenia powstała cała literatura przedmiotu. W ostatnich latach badania archeologiczne przeprowadzone na terenie kilku dawnych wiosek indiańskich w okolicy doprowadziły do znalezienia wielu przedmiotów z całą pewnością należących do osadników z wyspy. Co to oznacza? Do końca nie wiadomo. Najprawdopodobniej kolonia została zniszczona, a jej mieszkańcy wymordowani przez Indian, lub – co jest bardziej prawdopodobne – przez Hiszpanów.


Kompania Wirgińska
Te tragiczne wydarzenia zahamowały brytyjską kolonizację na blisko dwadzieścia lat. Dopiero w 1606 król Jakub I Stuart utworzył Wirgińską Kompanię Londyńską (ang. The Virginia Company of London), która powstała w celu założenia pierwszej angielskiej kolonii na wybrzeżu amerykańskimi, dzięki czemu Anglicy ponownie przystąpili do kolonizacji, tym razem z wielką energią. W 1607 na terenie dzisiejszej Wirginii założono kolejną osadę – Jamestown. Była to kolejna już z rzędu próba, tym razem jednak uwieńczona sukcesem. Osada ta powstała po wylądowaniu w Ameryce trzech angielskich niewielkich statków “Susan Constant”, “Godspeed” i “Discovery”, z załogą liczącą 39 marynarzy i 104 przyszłych osadników na pokładzie, pod dowództwem kapitanów Christophera Newporta, Bartholomewa Gosnolda i Johna Ratcliffe’a.
26 kwietnia 1607 roku statki dotarły do obszernej zatoki Chesapeake, wpłynęły w nią i żeglowały w górę rzeki James przez 17 dni, dopóki nie znaleziono właściwego miejsca pod założenie osady (ponad 70 km od ujścia). Ku czci ówczesnego króla Anglii Jakuba I nazwano ją Jamestown.
Od września 1608 roku pierwszym przywódcą (“admirałem”) osady został kapitan John Smith, pokonując w wyborach kontrkandydata Ratcliffe’a. W październiku tego samego roku dotarł do osady statek z zaopatrzeniem – “Mary and Margaret” – na pokładzie którego znajdowało się 17 dalszych osadników (w jęz. oryginału “seaventie”), głównie Holendrów, Niemców i Polaków, wyspecjalizowanych w produkcji szkła, smoły, potażu. Już po miesiącu uruchomiono takie manufaktury, a w grudniu wysłano do Anglii próbki produktów: “tryals of Pitch, Tarre, Glasse, Frankincense, Sope Ashes with Clapboard and Waynscot”.
Osada od początku miała kłopoty z powodu konfliktów z miejscowymi plemionami indiańskimi z federacji Powatanów (po raz pierwszy – już w dwa tygodnie po przybyciu, gdy Smith poprowadził grupę osadników w górę rzeki Chickahominy celem zdobycia pożywienia; w pewnym momencie oddziałek został otoczony przez Powatanów i wybity niemal do nogi, a sam Smith – schwytany i skazany na śmierć – został w ostatniej chwili uratowany za wstawiennictwem córki wodza o imieniu Motaoaka, ale w dziejach wczesnego osadnictwa lepiej znanej pod imieniem Pokahontas). W roku 1609 Smith zraniony przypadkowo, wyjechał do Anglii, po czym nastąpił okres rozprzężenia (zwłaszcza po śmierci jego następcy – Ratcliffe’a – zamęczonego na śmierć przez Powatanów) i głodu, który przetrwało zaledwie 65 kolonistów.
W ciągu następnych kilkunastu lat powstało dwanaście kolonii brytyjskich w Ameryce kontynentalnej oraz kilka innych na Karaibach. Bazując na doświadczeniach hiszpańskich, Anglicy planowali oprzeć gospodarkę kolonii na wydobyciu metali szlachetnych i handlu z domniemanymi wysoko rozwiniętymi państwami indiańskimi, leżącymi – jak wówczas sądzono – w centralnej części kontynentu. Te rachuby się nie powiodły i podstawą gospodarki kolonii stało się rolnictwo – głównie uprawa tytoniu.
Z czasem z Kompanii Wirgińskiej powstały następujące kolonie:

  • Wirginia
  • Maryland
  • Nowa Anglia
    • New Haven
    • Connecticut
    • Rhode Island
    • Plymouth
    • Massachusetts
    • New Hampshire
    • Main



Widok na rzekę James i pomnik kpt. Johna Smitha
Widok na rzekę James i pomnik kpt. Johna Smitha



Położenie Jamestown
Położenie Jamestown



Przypadkowe odkrycie Bermudów
W roku 1609 wyruszyła z Plymouth flotylla Kompanii Wirginijskiej. Podczas silnego sztormu na Atlantyku flagowy okręt flotylli “Sea Venture”, na pokładzie którego znajdowali się admirał sir George Somers, sir Thomas Gates, William Strachey i inni notable wczesnego okresu kolonizacyjnego, oddalił się od siedmiu pozostałych statków i dotarł aż do archipelagu Bermudów, gdzie wszedł na rafy. Załodze i pasażerom udało się nie tylko ocalić życie, ale nawet towary z ładowni i większość takielunku i uzbrojenia. Sam okręt był nie do uratowania.
Rozbitkowie nie próżnowali. Szalupa okrętowa została wyposażona w maszt i żagiel i wysłana na poszukiwanie Wirginii. Nikt więcej ani łodzi, ani jej załogi nie widział. Pozostali spędzili na Bermudach dziewięć miesięcy, budując dwa niewielkie stateczki “Deliverance” i “Patience” z rosnących na wyspach cedrów. Wreszcie, w kwietniu 1610 r. oba statki wyruszyły na północ, a na Bermudach pozostawiono jedynie dwóch ludzi (w celu dowiedzenia brytyjskich praw do archipelagu).
23 maja 1610 roku wędrowcy dotarli do Jamestown, które zastali niemal bezludne i w ruinie. Po krótkiej naradzie postanowiono porzucić Wirginię i wrócić do Anglii, ale w tym momencie przybyła flotylla pod dowództwem królewskiego gubernatora Thomasa Westa, barona De La Warr, wzmacniając siły kolonii. Nowy przełożony zmusił kolonistów do powrotu i odbudowy zniszczonego osiedla.
Kilku najbardziej krnąbrnych wsadzono na jeden ze statków i posłano na południe. Założone przez nich na wyspie Bermuda osiedle otrzymało nazwę Hamilton i w ten sposób Bermudy stały się drugą stałą kolonią angielską w Ameryce Północnej.


Wyprawa Mayflower
W 1620 roku grupa angielskich purytan, niezadowolona z życia w Europie osiedliła się w Plymouth, w okolicach dzisiejszego Massachusetts. Była to słynna wyprawa w liczbie 102 osób na statku Mayflower, w której wszyscy mężczyźni w liczbie 41 w dniu 11 listopada 1620 roku zdecydowali się na podpisanie tzw. Mayflower compact. Wedle zawartej umowy osadnicy planowali prowadzić religijne życie, dzielić się wszystkim uczciwie, niezależnie od osobistych nakładów i wysiłku, oraz zakładali, że w ich kolonii (nazwanej Plymouth) nie będzie prywatnej własności a wszystko co zostanie wytworzone automatycznie stanie się własnością wspólną. Dla takich zasad motywację znajdowano w chrześcijaństwie, w jego purytańskiej odmianie. Z założonej wtedy osady wzięły źródło nowe, które dały początek istnieniu New Hampshire (1623), Maine (1623), Providence (1636), Rhode Island (1644) i Vermont (1724).

Liczba sygnatariuszy umowy:
  1. John Carver
  2. Digery Priest
  3. William Brewster
  4. Edmund Margesson
  5. John Alden
  6. George Soule
  7. James Chilton
  8. Francis Cooke
  9. Edward Doten
  10. Moses Fletcher
  11. John Ridgate
  12. Christopher Martin
  13. William Mullins
  14. Thomas English
  15. John Howland
  16. Stephen Hopkins
  17. Edward Winslow
  18. Gilbert Winslow
  19. Myles Standish
  20. Richard Bitteridge
  21. Francis Eaton
  22. John Tilly
  23. John Billington
  24. Thomas Tinker
  25. Samuel Fuller
  26. Richard Clark
  27. John Allerton
  28. Richard Warren
  29. Edward Liester
  30. William Bradford
  31. Thomas Williams
  32. Isaac Allerton
  33. Peter Brown
  34. John Turner
  35. Edward Tilly
  36. John Craxton
  37. Thomas Rogers
  38. John Goodman
  39. Edward Fuller
  40. Richard Gardiner
  41. William White



Podpisywanie umowy(obraz Edward Percy Moran z muzeum w Plymouth)
Podpisywanie umowy(obraz Edward Percy Moran z muzeum w Plymouth)



„Mayflower” w Plymouth Harbor, obraz autorstwa William Halsall
„Mayflower” w Plymouth Harbor, obraz autorstwa William Halsall



Wedle relacji kronikarzy zasady owe doprowadziły do nieposzanowania wspólnej własności i spadku efektywności pracy, a co za tym idzie, głodu. Szczególnie dotkliwa zima 1622/23 doprowadziła do podjęcia decyzji o zmianie zasad współżycia i wprowadzenia własności prywatnej.
Niemniej jednak “mayflower compact” uznawany jest za pierwowzór amerykańskiej umiejętności samoorganizacji i podstawą dla amerykańskiej konstytucji.


10.2. Działania hiszpańskie
Początki hiszpańskiej kolonizacji Ameryki Północnej sięgają 1492 r. kiedy to Krzysztof Kolumb dowodząc wyprawą w poszukiwaniu drogi do Indii organizowaną przez hiszpańskich monarchów dociera do wyspy Santo Domingo. Dzięki traktatowi z Tordesillas podpisanym w 1494 roku Hiszpania uzyskała prawie na wyłączność prawo osiedlania się i eksploracji całej Ameryki Północnej. Dzieło Kolumba było kontynuowane przez innych żeglarzy i odkrywców byli to m.in. Alonso de Hojeda, Juan de la Cosa, Pedro Álvares Cabral, Vasco Núnez de Balboa oraz Amerigo Vespucci. W listopadzie 1493 r. przybywają pierwsi osadnicy na Hispaniolę, a w 1496 r. powstaje Santo Domingo najstarsze z miast, jakie założono w Nowym Świecie. Wkrótce ustanowiono tam dwa biskupstwa i rozpoczęto działalność misyjną. Gospodarka pierwszych kolonii była ściśle nastawiona na dostarczanie surowców do kraju macierzystego, były to więc głównie trzcina cukrowa, bawełna i tytoń oraz chów zwierząt w celu zaopatrzenia załóg statków w prowiant na długie rejsy. W 1511 r. zasiedlona zostaje Kuba (przez Diego Velázquez de Cuéllara), która ze swoim głównym portem Santiago założonym w 1514 r. staje się bazą wypadową dla dalszych wypraw. 25 września 1513 r. de Balboa przechodzi przez Przesmyk Panamski i dociera do Oceanu Spokojnego zakładając przy tym miasto Darien, które potem przeniesione w inne miejsce staje się obecną stolicą Panamy.


Ekspansja
Jednak trzonem kolonii hiszpańskich stał się Meksyk podbity ostatecznie przez Hernána Cortésa w 1521 r. Nie obyło się przy tym bez toczenia długich walk z Aztekami, najzacieklejsze boje były toczone o ich stolicę Tenochtitlan. Cortés jednak dzięki przeciągnięciu na swoją stronę tradycyjnych wrogów Azteków państwa Tlaxcala i zamordowaniu ich władcy Montezumy pokonuje Azteków, równając przy tym ich stolicę z ziemią. Następny okres to ujarzmienie Zapoteków i Huasteków oraz pacyfikacja reszty kraju. Odbudowano Tenochtitlan nazywając go Meksykiem, a Cortés stał się gubernatorem i kapitanem generalnym prowincji włączonej do Nowej Hiszpanii. W 1532 r. H. de Mendoza bada Zatokę Kalifornijską. W następnym roku odkryta zostaje Kalifornia kiedy to dwa okręty dotarły w okolice La Paz. W 1524 r. Pedro de Alvarado dociera do obecnej Wyżyny Gwatemalskiej i podbija tamtejsze tereny wraz głównym miastem Quetezaltengo, dalej jego łupem padają tereny dzisiejszego Salwadoru. W 1547 r. podbity zostaje półwysep Jukatan, a wraz z nim kończy swój żywot stara cywilizacja Majów. W 1524 r. zagarnięta zostaje Nikaragua przez Hernandeza de Cordobę.


Hernán Cortés
Hernán Cortés


Floryda
W 1512 roku od południa w głąb kraju udała się ekspedycja pod wodzą Juana Ponce de León. W rezultacie w roku 1513 odkryto ląd, który nazwano Florydą. Relacje Juana Ponce de León zachęciły kolejnych podróżników do odkrywania nowego kontynentu. Po wielu nieudanych próbach kolonizacji półwyspu z misją badawczą udaje się tam Hernando de Soto. W ciągu 2 lat przeszedł on przez północną Florydę i południowo-wschodnią dolinę Missisipi dochodząc do rzeki Arkansas. Nie zakładając tam żadnych osad Soto umiera w 1542 r. Pierwsze stałe osiedle na Florydzie o nazwie San Agustín zakłada później Pedro Menendez de Aviles w 1565 r., które jest najstarszym miastem na terenie współczesnych Stanów Zjednoczonych. W przyszłości stała się ona politycznym i militarny centrum nowej prowincji Floryda.


Nowy Meksyk
W 1540 r. Francisco V. de Coronado udał się w górę doliny rzeki Rio Grande. Na swojej drodze spotkał on m.in. Indian Pueblo, którzy w przeciwieństwie do innych plemion z tego terenu (np. koczowniczych i łupieżczych Apaczów) zajmowali się rolnictwem. Odkryte ziemie nazwano Nowym Meksykiem. Następna wyprawa wzdłuż Rio Grande wyrusza w 1589 pod wodzą Juana de Onate, wyprawa ta w przeciwieństwie do poprzedniej umożliwiła zorganizowanie niewielkiego osadnictwa hiszpańskiego na terenie obecnej Kalifornii, Arizony, Nevady, Utah, Kolorado i Teksasu. Z czasem wszystkie te zdobycze zyskały miano Nowej Hiszpanii.


Juan Ponce de León (jego pomnik w St. Augustine)
Juan Ponce de León (jego pomnik w St. Augustine)



Rzeka Arkansas i jej dorzecze
Rzeka Arkansas i jej dorzecze
Administracja kolonii
Podbite ziemie w Nowym Świecie były zarządzane przez wicekrólestwa (virreinatos) i kapitanie generalne (capitanías generales). Istniały następujące wicekrólestwa: Nowej Hiszpanii (1535) – obejmowało wszystkie kolonie hiszpańskie w Ameryce Północnej, Nowej Granady (1717), Peru (1542) oraz La Platy (1776). Ustanowiono też Sądy Apelacyjne, które miały charakter sądów okręgowych jednym z ich zadań była ochrona Indian. Bardzo duży wpływ na życie w koloniach posiadał kościół, który dysponował ogromnymi obszarami oddanymi całkowicie do jego dyspozycji.


Polityka kolonialna
Polityka kolonialna Hiszpanii na terenie Ameryki Północnej nie odbiegała zasadniczo od polityki prowadzonej na innych terytoriach. Była to po prostu ekonomiczna eksploatacja podbitych terenów a wszelkie inwestycje jakich tam dokonywano wiązały się głównie ze sprawniejszą administracją, bardziej efektywnym wydobywaniem surowców i infrastrukturą transportową. Zwalczano też obecność innych krajów na tym terenie, głównie Wielkiej Brytanii i Francji. Zakazano też handlu pomiędzy poszczególnymi koloniami. To właśnie dzięki takiej polityce Hiszpania mogła sobie pozwolić np. na wystawienie Wielkiej Armady do wojny z Anglią czy na kosztowne wojny z Holandią.


Pedro Menendez de Aviles, założyciel St. Augustine
Pedro Menendez de Aviles, założyciel St. Augustine



Upadek imperium
Wraz z przybyciem Anglii i Francji do Ameryki Północnej hiszpańskie imperium kolonialne zaczyna słabnąć. W 1720 r. mała ekspedycja, która wyruszyła z Santa Fe dotarła do Nebraski gdzie wywiązała się bitwa z Francuzami. Hiszpanie zostali wybici niemal co do nogi (tylko 13 zdołało wrócić) Bywały też chwile gdy Hiszpania triumfowała nad swymi wrogami jak to było w 1762 r. kiedy to Hiszpania zagarnęła francuską Luizjanę ale było to raczej wynikiem układu sił niż hiszpańskich zdolności militarnych. Zresztą nowo nabyte tereny i tak były zasiedlone głównie przez nieliczne społeczności francuskich traperów. W 1781 r. Hiszpanom udaje się nawet na krótki okres zdobyć Fort St.Joseph (teren obecnego Michigan, był to najdalej wysunięty na północ punkt hiszpańskich żądań terytorialnych) podczas nieobecności Brytyjczyków walczących ze zbuntowanymi koloniami na wschodnim wybrzeżu musieli go jednak oddać po wojnie. Także w Ameryce Środkowej Hiszpanie byli zmuszeni odstąpić Anglikom Belize.


Niepodległość
Hiszpańskie imperium kolonialne w Ameryce Północnej zakończyło swój żywot na początku XIX w. Floryda w 1819 r. została sprzedana Stanom Zjednoczonym. Po kolei uzyskują niepodległość Meksyk w 1821 r.; Gwatemala, Honduras, Salwador, Nikaragua i Kostaryka utworzyły w 1823 r. Zjednoczone Prowincje Ameryki Środkowej aby w 1839 r. rozpaść się na poszczególne państwa. Panama natomiast w 1821 r. staje się częścią niepodległej tzw. Wielkiej Kolumbii aby na początku XX w. popaść w zależność od USA. Kubę i Portoryko traci Hiszpania w 1898 r. w wyniku wojny z USA.


10.3. Działania francuskie


Obszary kolonizacji francuskiej
Francuzi zakładali kolonie w Nowym Świecie głównie w ciągu XVII wieku, spodziewając się korzyści gospodarczych. Miały dostarczać cukru, skór oraz innych dóbr niedostępnych w Europie. Odkrywcy i osadnicy francuscy osiedlali się głównie w obecnej Kanadzie – (Nowa Francja i Akadia – okolice Zatoki Św. Wawrzyńca) oraz dolinie Missisipi, wzdłuż wybrzeża Zatoki Meksykańskiej, w obecnych stanach Alabama i Luizjana, zakładając takie miasta jak: Québec, Montreal, Detroit, St. Louis, Mobile i Nowy Orlean.


Wyprawy badawcze
Pierwszy kontakt Francji z ziemiami Ameryki Północnej to ekspedycja wysłana przez króla Franciszka I 20 kwietnia 1534 r. z Saint-Malo w Bretanii, pod wodzą Jacques’a Cartiera, w skład której wchodziło 61 ludzi. Cartier wylądował w okolicach Zatoki de Chaleurs na półwyspie Gaspé. Nie założył on jednak stałej bazy, tylko wrócił do Francji, zabierając ze sobą dwóch miejscowych Indian. O wiele większe sukcesy osiągnęła wyprawa Samuela de Champlain z 1603 r., wysłana przez króla Henryka IV, który spłynął Rzeką św. Wawrzyńca aż do okolic obecnego Montrealu (on także w 1608 r. założył Quebec). Wyprawa ta była wspierana przez takich podróżników jak Herman de Clermont de Chastes czy René-Robert Cavelier de La Salle.


Jacques Cartier
Jacques Cartier



Początki kolonizacji
Piewsza próba kolonizacji podjęta została przez Francuzów w 1598 r. na Sobolej Wyspie (Sable Island), na południowy wschód od obecnej Nowej Szkocji (Nova Scotia). Kolonia ta nie przetrwała długo, ponieważ występowały kłopoty z jej zaopatrzeniem i 12 osób, które przetrwały, powróciło do Francji w 1605 r. Następną kolonię o nazwie Akadia (Acadia) założono w 1603 r. z ośrodkiem w Port Royal (obecnie Annapolis).


Cele kolonizacji
Francuzi interesowali się głównie handlem skórami, kupując je od miejscowych Indian (głównie Huronów i z plemienia Ottawa), z którymi zawierali przymierza. Włączali się także aktywnie w wojny z tradycyjnymi ich wrogami Irokezami. Duże znaczenie dla rozwoju handlu miało założenie przez kardynała Richelieu w 1627 r. kompanii handlowej o nazwie Nowa Francja (La Compagnie des Cent-Associés). Francuzi, odwrotnie niż Brytyjczycy, koncentrowali się na handlu, nie mieli zamiaru się tam osiedlać na stałe. Drugim obszarem ich działalności było ewangelizacja Indian i rozprzestrzenianie katolicyzmu poprzez liczne misje jezuickie.


Luizjana
Kolonia Luizjana (nazwana tak od imienia Ludwika XIV) została założona w 1682 r., kiedy to La Salle dotarł do ujścia Missisipi. W 1714 r. Louis Juchereau de St. Denis zakłada Fort St. Jean Baptiste (obecnie Natchitoches), pierwsze stałe osiedle w Luizjanie. W 1718 r. de Bienville rozpoczyna budowę Nowego Orleanu. W posiadanie francuskie dostały się także wszystkie ziemie leżące wzdłuż koryta Missisipi. Niska gęstość zaludnienia tego obszaru przez kolonistów mogła być jednym z powodów dobrych relacji francusko-indiańskich w przyszłości. Poza tym Francuzi chętniej brali kobiety Indiańskie za żony, w przeciwieństwie do Hiszpanów czy Anglików. Nowo podbite tereny zaczęto nazywać Nową Francją. Z czasem kolonia ta rozpoczęła coraz ostrzejszą rywalizację z Nową Anglią, w rezultacie czego konfrontacja stała się nieunikniona.


Na niebiesko francuskie posiadłości w Ameryce Północnej, w 1750 r.
Na niebiesko francuskie posiadłości w Ameryce Północnej, w 1750 r.



Upadek Nowej Francji
W wyniku wojny z Wielką Brytanią (1759 – 1763) całe francuskie terytorium w Ameryce Północnej zostało podzielone pomiędzy Wielką Brytanię i Hiszpanię. Jedynym wyjątkiem pozostały wyspy Saint-Pierre i Miquelon na kanadyjskim wybrzeżu, zatrzymane jako baza rybacka. Francja na krótko objęła w posiadanie część posiadłości hiszpańskich w czasie rządów Napoleona. Nie była jednak w stanie ich utrzymać i odpowiednio zaopatrzyć, ponieważ nie posiadała rozbudowanej marynarki. Dlatego też, aby jej kolonie nie wpadły w ręce Brytyjczyków, Napoleon sprzedał Luizjanę Stanom Zjednoczonym.


Karaiby
Obecność Francuzów w Ameryce Północnej zaznaczyła się także na wyspach karaibskich:
Haiti – nazywane przez Francuzów wyspą św. Dominika zostało zasiedlone po raz pierwszy w 1625 r., a prawa Francji do tej wyspy potwierdzone zostały przez traktat z Ryswick w 1697 r. Haiti uzyskało niepodległość w 1804 r.
Martynika – pierwsi osadnicy francuscy pojawili się tam w lipcu 1635 r. pod przywództwem normandzkiego szlachcica Pierre’a Belain d’Esnambuc. Dziś wyspa pozostaje nadal francuskim departamentem zamorskim.
Gwadelupa – w skład której wchodzą wyspy: św. Bartłomieja (St. Barthélemy), św. Marcina (St. Martin), Les Saintes, La Désirade, Marie-Galante i Gwadelupa została zasiedlona przez Francuzów około 1635 r. po nieudanej hiszpańskiej próbie kolonizacji tych wysp. Pozostaje ona nadal departamentem zamorskim Francji.
Gwadelupa i Martynika zostały przejęte przez Wielką Brytanię w czasie wojny z 1759 r. i ponownie zwrócone Francji wraz z jej końcem w 1763 r. w czasie wymiany, w wyniku której Francuzom zwrócono właśnie te wyspy, a Wielka Brytania zatrzymała byłe francuskie posiadłości w Kanadzie.
Saint Lucia – przejęta przez Francję w 1650 r. Do 1814 r. zmieniała 14-krotnie właścicieli zanim ostatecznie przeszła w posiadanie Anglików.
Grenada – stała się francuską kolonią w 1650 r. i pozostawała nią do 1762 r., kiedy zdobyli ją Anglicy w czasie wojny siedmioletniej. Przejęta ponownie przez Francuzów w czasie wojny kolonii amerykańskich z Wielką Brytanią w 1779 r., została zwrócona Wielkiej Brytanii przez traktat paryski w 1783 r.
Tobago – było francuską kolonią do 1762 r., kiedy to zdobyli je Anglicy.


10.4. Działania holenderskie


Kompania Wschodnioindyjska i Henry Hudson
W 1602 roku Stany Generalne Zjednoczonych Prowincji Niderlandów powołały do życia Kompanię Wschodnioindyjską (Vereenigde Oostindische Compagnie, nazywaną w skrócie VOC), jednym z jej głównych zadań miało być odkrycie przejścia do Indii ze wschodu na zachód i obejmowanie w posiadanie nowo odkrytych ziem. 3 września 1609 r. Henry Hudson na swoim statku “Połowa Księżyca” (Halve Moen) został wysłany przez Kompanię Wschodnioindyjską w celu odnalezienia północno-zachodniego przejścia do Indii, dotarł on w okolice obecnego Nowego Jorku. Następnie popłynął w górę rzeki noszącej współcześnie jego imię aż do okolic dzisiejszego Albany i objął te ziemie w posiadanie w imieniu Kompanii. Mimo że nie odkrył on poszukiwanego przejścia, to odkryty przez niego teren stał się jednym z najlepszych obszarów dla handlu skórami.


Nowa Niderlandzka Kompania Handlowa
W roku 1611 holenderski kupiec Arnout Vogels na statku “Św. Piotr” (St. Pieter) wyrusza do Zatoki Hudsona, co było prawdopodobnie pierwszą holenderską misją handlową w te okolice. Wyprawa była tak udana, że Arnout zorganizował następną w 1612 r. Tym razem całością kierował Adriaen Block. 11 października 1614 r. kupcy z Amsterdamu i Hoorn zawiązali Nową Niderlandzką Kompanię Handlową, która otrzymała 3-letni monopol na handel skórami na nowo odkrytych terytoriach w Ameryce Północnej. W 1615 r. Kompania ta zakłada Fort Orange na Wyspie Zamkowej (Castle Island) w pobliżu Albany i rozpoczyna handel skórami z Indianami.


Kompania Zachodnioindyjska
W roku 1621 nowo założona Holenderska Kompania Zachodnioindyjska (Westindische Compagnie nazywana WIC) otrzymała 24-letni monopol handlowy na obszar Ameryki i Afryki. W czerwcu 1623 r. organizuje ona pierwsze stałe osady na terenie utworzonej prowincji pod nazwą Nowa Holandia (albo Nowe Niderlandy). 29 marca 1624 r. statek Nieu Nederlandt przywozi pierwszych osadników (30 rodzin flamandzko-walońskich). Na północy, w okolicach ujścia rzeki Connecticut, osiedlono kilka z tych rodzin, natomiast na południu zostały one osiedlone w okolicach wyspy Burlington na rzece Delaware. Pozostałe rodziny zamieszkały na wyspie Nut, nazwanej teraz “Wyspą Gubernatora”, przy ujściu rzeki Hudson. W 1624 r. przybyło 6 dodatkowych statków z zaopatrzeniem, kolonistami i inwentarzem.


Nowa Holandia (łacińska nazwa Nova Belgica)
Nowa Holandia (łacińska nazwa Nova Belgica)



Nowy Amsterdam
Nowy Amsterdam



Manhattan
Na wiosnę 1626 roku do prowincji przybył dyrektor generalny Kompanii, Peter Minuit. 24 maja 1626 r. Minuit kupuje od Indian – Algonkinów wyspę Manhattan za kilka błyskotek wartych ok. 60 guldenów. Natychmiast rozpoczyna tam budowę fortu o nazwie Nowy Amsterdam pod kierunkiem inżyniera Kompanii Cryna Fredericksa.


Nowa Holandia jako przedsięwzięcie kupieckie
Pod koniec 1630 roku Nową Holandię zamieszkiwało około 300 osób, spośród nich wielu było francuskojęzycznymi Walonami. Szacuje się, że 270 osób zamieszkiwało okolice Nowego Amsterdamu – byli to głównie rolnicy. Około 30 osób mieszkało także w Fort Oranje, gdzie znajdowało się centrum handlu skórami z indiańskim plemieniem Mohawk.
Nowa Holandia była przedsięwzięciem uruchomionym dla osiągania zysków przez Kompanię Zachodnioindyjską, zyski natomiast były dzielone pomiędzy poszczególnych akcjonariuszy jako dywidenda za posiadane udziały w Kompanii. Kompania zatrudniała i szkoliła swoich rzemieślników, lekarzy, posiadała własne oddziały wojskowe dla ochrony swoich interesów, budowała forty, zaopatrywała osadników w niezbędne produkty. Wszystkie stanowiska w Nowej Holandii traktować należy jako stanowiska ściśle prywatnego przedsiębiorstwa handlowego, nie były to natomiast stanowiska państwowe (co nie zmienia faktu, że rząd holenderski miał duży wpływ na poczynania Kompanii).


Holenderskie statki - rok 1650
Holenderskie statki – rok 1650



Peter Stuyvesant
Peter Stuyvesant
Plan patronacki
Kompania Zachodnioindyjska, aby zachęcić nowych osadników do osiedlania się w Nowej Holandii, opracowała w 1628 roku specjalny plan. Polegał on na tym, że osoba zwana patronem otrzymywała od Kompanii określony obszar i zobowiązywała się go zasiedlić osadnikami na własny koszt, nad którymi otrzymywała władzę zwierzchnią, ponadto patron otrzymywał także prawo do handlu z Nową Anglią i Wirginią, na pozostałych terenach monopol zachowywała Kompania. Dzięki temu planowi liczba osadników znacząco się zwiększyła. Granice Nowej Holandii wyznaczały od północy rzeka Connecticut (nazywana przez Holendrów “świeżą rzeką”), na południu były tereny obecnego stanu New Jersey wzdłuż rzeki Delaware. Nowa Holandia została powiększona w 1655 r. o tereny zdobyte na Szwedach (Nowa Szwecja). W 1638 roku Kompania zrzeka się swego monopolu na handel, co sprzyja rozwojowi kolonii (pobiera tylko opłaty od kupców handlujących na jej terenie oraz cła). Niekorzystnie odbija się na jej losie ustanowienie przez Anglię “Aktu Nawigacyjnego” w 1651 r., który całkowicie zniszczył podstawy handlu Nowej Holandii z Nową Anglią i Wirginią. Cechą, która różniła Nowe Niderlandy od kolonii brytyjskich, była ich struktura narodowościowa. Prawdopodobnie około połowa ich mieszkańców nie była Holendrami, byli to m.in. Niemcy, Finowie, Szwedzi, Flamandowie i Walonowie, znaczną społeczność stanowili też Anglicy. O pomyślnym rozwoju kolonii świadczy wzrastająca liczba mieszkańców: w 1655 r. było ich 2,5-3,0 tys. a w 1664 r. już 9 tys. osób.


Upadek Nowych Niderlandów
W połowie XVII w. rozwojowi Nowej Holandii zagroziła ekspansja Anglii i jej roszczenia do tego terenu jako jednego z odkryć Giovaniego Cabota. Holandia obawiając się ataku Anglików zawarła sojusz z Francją. W odpowiedzi na to Karol II Stuart formalnie anektuje Nowe Niderlandy w 1664 r. i przyznaje je swojemu bratu, księciu Yorku, który wysłał flotę pod dowództwem Richarda Nichollsa celem zajęcia spornych terenów. 8 września 1664 roku Dyrektor Generalny Nowej Holandii – Peter Stuyvesant kapituluje wraz z garnizonem Nowego Amsterdamu. 24 września 1664 r. kapituluje Fort Orange. Po utracie tych ziem przez Holandię udaje się jej je na krótko odzyskać w 1673 roku, w czasie wojny ze sprzymierzonymi Anglikami i Francuzami, kiedy to obszary te nazwano Nową Oranią (Nieuwe Oranje). Ale w traktacie Westminsterskim 9 lutego 1674 roku ziemie te zwrócono Anglii i ostatecznie stały się one Nowym Jorkiem.


Karaiby
Holendrzy zaznaczyli też swoją obecność na Karaibach były to wyspy: Sint Maarten – zasiedlona w 1620 r., 16 razy zmieniała swojego właściciela, aby w 1816 r. zostać ostatecznie podzieloną pomiędzy Francję i Holandię, oraz wyspy: Curaçao (zasiedlone w 1634 r.), Saba (1640 r.), Sint Eustatius (1635 r.), Bonaire (1633 r.), Aruba (1636 r.). Wszystkie te wyspy tworzą całość administracyjną pod nazwą Antyle Holenderskie i pozostają posiadłością zamorską Holandii. Holendrzy próbowali też skolonizować Wyspy Dziewicze (Saint Croix w 1625 r., Tortola, Anegada, Virgin Gorda w 1648 r.). Wyspy te tracą jednak Holendrzy na rzecz Anglików w końcu XVII w.


10.5. Działania szwedzkie
W XVII wieku Szwecja jako potęga militarna zdecydowała się dołączyć do wyścigu kolonialnego. W roku 1637 grupa szwedzkich, niemieckich i holenderskich kupców doprowadziła do zorganizowania wyprawy pod wodzą Petera Minuita. W 1638 r. wyprawa dotarła do wybrzeży Ameryki i zajęła tereny u ujścia Delaware. Zbudowano osadę Fort Christina, dzisiejszy Wilmington. W kolejnych latach w rejon ten przybywały statki przywożące nowych osadników, w zdecydowanej większości z krajów skandynawskich. Kolonia stopniowo rozszerzała swoje terytorium, które zaczęto nazywać Nową Szwecją. Lata jej świetności przypadły na okres 1643-1653 r., czyli do czasu uwikłania w wojnę z Nową Holandią, której gubernator – Peter Stuyvesant – dokonał aneksji terenów kontrolowanych przez Nową Szwecję. Kolonizacja skandynawska trwała jednak na tym obszarze nadal, także po rewolucji amerykańskiej i również obecnie tereny te stanowią większe skupisko Amerykanów pochodzenie skandynawskiego.


11. Rozwój kolonii brytyjskich
W Nowej Anglii w szybkim tempie wyrastały kolejne kolonie. W 1634 roku – Maryland, 1660 roku – Karolina, 1732 roku – Georgia. Ich ostateczna liczba wzrosła do trzynastu. W połowie XVIII wieku liczba białych mieszkańców w trzynastu koloniach doszła do ok. 2,5 mln, natomiast czarnych niewolników było ok. 0,5 mln. W międzyczasie (1664) Anglicy wyparli Holendrów z ich posiadłości i przejęli Nowy Amsterdam. Ponadto w 1681 roku przejęta przez kwakra Williama Penna Pensylwania połączyła tereny zamieszkane na północy i południu.
Oba obszary różniły się jednak pod względem wyznaniowym, kulturalnym i gospodarczym. Północ była zaludniona przez osadników mieszczańskich (zwykle wyznawców różnych sekt) rozwijających przemysł i handel, na południu zaś przeważała anglikańska szlachta rozwijająca wielkie gospodarstwa rolne, posługując się czarnymi niewolnikami. Poczucie wspólnoty wyrosło dzięki wspólnej walce z Indianami i Francuzami.
Okazją do tego stała się wojna siedmioletnia. Co prawda główne działania mocarstwa prowadziły w Europie, lecz konflikt wybuchł również w koloniach. Przeszedł do historii pod nazwą brytyjskiej wojny z Indianami i Francuzami. Bezpośrednią przyczyną jego zaistnienia stał się spór terytorialny między Anglią i Francją o posiadłości w dolinie rzeki Ohio. Oto najważniejsze wydarzenia tej wojny:

  • bitwa pod Jumonville Glen
  • bitwa pod Great Meadows
  • bitwa pod Lake George
  • deportacje Akadyjczyków
  • deportacje Akadyjczyków

Ostatnia z tych bitew przeważyła szalę zwycięstwa na stronę Brytyjczyków. Ostatnie starcia z 1760 r. tylko ten wynik przypieczętowały. Podpisany w 1763 r. pokój paryski pozwolił Imperium Brytyjskiemu na przejęcie niemal całej Nowej Francji i części Luizjany oraz wymianę Hawany w zamian za hiszpańską Florydę. Doprowadziło to do poważnego wzmocnienia pozycji Anglików w Ameryce Północnej.
W tym okresie rozwój kultury był raczej skromny, życie kulturalne ograniczało się do objazdowych trup cyrkowo-aktorskich i wędrownych grajków. Kwitło jednak szkolnictwo – głównie nauki przyrodnicze i techniczne. Obok każdego kościoła budowano szkołę, powstało także pięć uniwersytetów. W społeczeństwie osadników przetrwał duch braterstwa, prostoty, równości i przedsiębiorczości, wraz z ideałami przybyszów z owianego legendą Mayflower. Wśród mieszkańców nadal też żyła wiara w stworzenie nowego, sprawiedliwego świata. Ideały te były zwłaszcza charakterystyczne dla mieszkańców północnej części trzynastu kolonii. Tam, przy względnej równości materialnej sporej części ludzi wykształcały się bardziej demokratyczne stosunki między kolonistami.


Trzynaście kolonii w 1775 roku
Trzynaście kolonii w 1775 roku



Zawarcie traktatu z Indianami, autorstwa Benjamin West
Zawarcie traktatu z Indianami, autorstwa Benjamin West



William Johnson darowuje życie barona Dieskau'a na obrazie Benjamina Westa
William Johnson darowuje życie barona Dieskau’a na obrazie Benjamina Westa
12. Konflikty kolonistów z władzami Anglii
Większością kolonii zarządzali wtedy specjalnie przysłani z Anglii gubernatorzy, przeważnie niezwiązani z lokalnymi społecznościami. Jednocześnie rozwijały się jednak lokalne samorządy, które dążyły do uzyskania większej niezależności od metropolii. Wyrazem tego był np. Kongres z Albany. Tymczasem Anglia traktowała swe zamorskie posiadłości jako rynek zbytu i źródło surowców. Nie było zgody na powstawanie manufaktur, co nie poprawiało nastrojów wśród kolonialistów. Akty Nawigacyjne, czyli ustawy mające za zadanie ochronę angielskich posiadłości przed konkurencją innych mocarstw kolonialnych dokładnie regulowały, które towary mogą być produkowane w koloniach, a które muszą być sprowadzane z kontynentu.

Działania zbrojne w czasie brytyjskiej wojny z Indianami i Francuzami spowodowały dodatkowe chęci władz do nowego rodzaju opodatkowania ludności. W 1765 roku wprowadzono tak zwaną opłatę stemplową. Wywołało to wzburzenie mieszkańców, gdyż uważali oni za niesprawiedliwy obowiązek płacenia podatków do wspólnej kasy, przy jednoczesnym braku swej reprezentacji w parlamencie. Ogłoszono nawet bojkot angielskich towarów, co spowodowało chwilowe ustępstwa rządu, jednak stało się jasne, że bez radykalnej zmiany obecnego stanu, ponowny konflikt pozostawał kwestią czasu.
W 1770 roku przeciwko nowym cłom zaprotestowali mieszkańcy Bostonu. Protestujący tłum został ostrzelany przez wojsko, a całe wydarzenie przeszło do świadomości kolonistów jako masakra bostońska. W 1773 roku Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska otrzymała od rządu prawo do sprzedaży herbaty amerykańskim koloniom z pominięciem ceł i podatków, co wyraźnie uderzało w lokalnych importerów tego produktu. W odpowiedzi kilkudziesięciu członków konspiracyjnej organizacji Synowie Wolności, tuż po przypłynięciu transportu herbaty do portu w Bostonie wdarło się na pokład statku (w przebraniach Indian) i cały ładunek zniszczono. Zajście nazwano z czasem bostońskim piciem herbatki. Reakcją brytyjską było zamknięcie bostońskiego portu, co spowodowało zakłócenia handlu w regionie. Nastroje społeczne uległy radykalizacji, a zwołany w 1774 I Kongres Kontynentalny podjął decyzję do przygotowania zbrojnego wystąpienia, usiłując jednak nadal prowadzić rokowania ze stroną brytyjską.
Polityka prowadzona przez Wielką Brytanię, zwłaszcza w latach 60. i 70. XVIII wieku oraz szerzące się idee oświeceniowe dokonały gruntownej zmiany w społeczeństwie kolonistów. Przestawali być już poddanymi brytyjskimi i jawnie zaczęli dążyć do niezależności. Zachodzące w tym czasie procesy i wydarzenia tego okresu zwane są rewolucją amerykańską. 19 kwietnia 1775 roku doszło do pierwszej konfrontacji zbrojnej sił kolonistów z armią brytyjską – bitwy pod Lexington. Wówczas kolonie zostały podzielone na cztery podstawowe regiony:

  • Nowa Anglia:
    • Prowincja New Hampshire, późniejszy stan New Hampshire
    • Prowincja Massachusetts Bay, późniejsze stany Massachusetts i Maine
    • Kolonia Rhode Island i Plantacje Providence, późniejszy stan Rhode Island
    • Kolonia Connecticut, późniejszy stan Connecticut
  • Kolonie Średnie:
    • Prowincja Nowy Jork, późniejsze stany Nowy Jork i Vermont
    • Prowincja New Jersey, późniejszy stan New Jersey
    • Prowincja Pensylwania, późniejszy stan Pensylwania
    • Kolonia Delaware (wcześniej w 1776 roku, Lower Counties of Delaware), późniejszy stan Delaware
  • Kolonie Cheasapeake:
    • Prowincja Maryland, późniejszy stan Maryland
    • Kolonia i Dominium Virginii, późniejsze stany Wirginia, Kentucky i Wirginia Zachodnia
  • Południowe Kolonie:
    • Prowincja Północna Karolina, późniejsze stany Karolina Północna i Tennessee
    • Prowincja Karoliny Południowej, późniejszy stan Karolina Południowa
    • Prowincja Georgia, późniejszy stan Georgia



Rycina autorstwa Paula Revere
Rycina autorstwa Paula Revere



Współczesna replika statku handlowego, miejsca akcji herbatki bostońskiej, zakotwiczona w historycznym porcie w Bostonie
Współczesna replika statku handlowego, miejsca akcji herbatki bostońskiej, zakotwiczona w historycznym porcie w Bostonie



Od lewej i od góry zgodnie z ruchem wskazówek zegara; bitwa o Bunker Hill (1775 r.), śmierć gen. Montgomery pod Quebekiem (1775 r.), bitwa pod Cowpens (1781 r.), morska bitwa koło przylądka Św. Wincentego (1780 r.)
Od lewej i od góry zgodnie z ruchem wskazówek zegara; bitwa o Bunker Hill (1775 r.), śmierć gen. Montgomery pod Quebekiem (1775 r.), bitwa pod Cowpens (1781 r.), morska bitwa koło przylądka Św. Wincentego (1780 r.)



Deklaracja niepodległości
Deklaracja niepodległości



13. Proklamacja niepodległości i wojna
Walki rozgorzały na większym obszarze i toczyły się w latach 1775-1783. Dowództwo sił kolonialnych zostało powierzone Jerzemu Waszyngtonowi. W wojnie brało udział i wyróżniło się kilka znanych postaci takich jak Thomas Jefferson, Benjamin Franklin, John Adams, James Monroe, Tadeusz Kościuszko, Kazimierz Pułaski, Jean-Baptiste de Rochambeau, Friedrich Wilhelm von Steuben oraz Marie Joseph de La Fayette. Wojna o niepodległość, mimo mocarstwowej pozycji Wielkiej Brytanii, doprowadziła w ciągu kilku lat do zrzucenia brytyjskiego zwierzchnictwa i utworzenia pierwszego na świecie niezawisłego, demokratycznego państwa, jakim stały się Stany Zjednoczone.


Geneza konfliktu
Narastający od wielu lat konflikt był konsekwencją rosnącego sprzeciwu kolonii wobec polityki brytyjskiej, a zwłaszcza dążeń Wielkiej Brytanii do ograniczenia ich samorządu, hamowania rozwoju i zwiększania czerpanych z nich dochodów, głównie przez nakładanie nowych podatków.
Rewolucja w szerszym tego słowa znaczeniu (jako proces) zaczęła się znacznie wcześniej, a jej wpływ na doświadczenia ludzkie był znacznie większy niż tylko zapewnienie niepodległości koloniom. W wyniku tego procesu ukształtował się nowy, niespotykany wcześniej na świecie pogląd na sprawy rządu i jego organizacji. Pojęć demokracja i republika używano w starożytnej Grecji i Rzymie, jednak dopiero po rewolucji amerykańskiej zostały one wprowadzone w życie w formie rządu, którego władza opierała się na prawach jednostki, a nie na woli władcy lub grupy dzierżącej władzę.
Na rewolucję amerykańską wpływ miały wcześniejsze trendy historyczne, jej korzenie sięgają Kongresu z Albany z 1754 roku, a zakończyła się wraz z zaprzysiężeniem George’a Washingtona w roku 1789 na pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych.
Przed rewolucją większość mieszkańców północnoamerykańskich kolonii brytyjskich uważała się za lojalnych poddanych Korony Brytyjskiej, mających te same prawa i obowiązki jak mieszkańcy Wielkiej Brytanii. Po rewolucji utworzyli oni nową, niepodległą republikę.
Samą wojnę poprzedziła działalność licznych organizacji (jak np. Synowie Wolności), organizujących łączność między koloniami, mobilizujących opinię publiczną do walki o jej prawa i wysyłających petycje do króla, organizujących akcje bojkotu towarów brytyjskich i posuwając się do przemocy wobec przedstawicieli brytyjskich władz kolonialnych.


Tworzenie się świadomości narodowej
Rewolucja amerykańska została przygotowana przez powolną amerykanizację kolonistów, czyli proces stapiania się różnych grup etnicznych i religijnych żyjących na obszarze angielskich kolonii w Ameryce Północnej i tworzenia się wspólnej tożsamości amerykańskiej. Obszar kolonii brytyjskich zamieszkany był przez około 150 odrębnych grup etnicznych i religijnych. W tej różnorodności dominację zachowała kultura anglosaska dzięki przewadze liczebnej brytyjskich imigrantów. Nie stanowili oni jednak jednolitej grupy, lecz przybywali falami, różniącymi się pochodzeniem społecznym i wyznaniem religijnym. Stopniowo przedstawiciele poszczególnych grup zaczęli coraz częściej określać się jako mieszkańcy kolonii („Wirginijczycy” czy „Nowojorczycy”), a następnie jako „Amerykanie”, zamiast odnosić się do swojego pochodzenia.
Do najważniejszych czynników kształtujących wspólny amerykański charakter należał tzw. „efekt pogranicza” (ang. frontier effect), opisany przez Fredericka Jacksona Turnera. Składały się nań m.in. szerokie, dostępne do zasiedlania terytoria na Zachodzie, walki z Indianami oraz przeświadczenie, że nie można liczyć na władzę w odległym Londynie, ale raczej na własne siły. Czynniki te (zdaniem Turnera) miały mieć zasadnicze znaczenie na kształtowaniu się takich cech amerykańskiego charakteru, jak indywidualizm, agresywność, przedsiębiorczość czy optymizm. Równie ważne były takie czynniki jak względnie duża tolerancja religijna w koloniach (nie obejmująca jednak często katolicyzmu) oraz słabość i arogancja władz.
Amerykanizacja kolonistów była procesem długotrwałym i podskórnym. Dopiero pod koniec XVIII wieku, rosnący sprzeciw wobec korony brytyjskiej i świadomość wspólnych interesów kolonistów, doprowadziły do artykulacji amerykańskiej tożsamości, czego świadectwo dają dokumenty związane z rewolucją amerykańską.


Korzenie
Wpływ na rewolucję i nadanie jej impetu miały cztery wielkie trendy historyczne w Europie i Ameryce osiemnastego wieku: Oświecenie, które zmieniło intelektualne wzorce myślenia; wielkie przebudzenie, które zaowocowało zmianami emocjonalnego i religijnego podejścia do życia; europejskie wojny dynastyczne, które odmieniły pogląd na narody i ich wzajemne relacje; oraz narastające zmiany ekonomiczne, wpływające na życie codzienne.
Amerykanie z trudem znosili myśl o płaceniu podatków na rzecz metropolii i przyzwyczaili się, że sami regulują swoje sprawy podatkowe, a także wszystkie inne. Nie wiedzieli gdzie i czy w ogóle zakończą się brytyjskie żądania. Byli wrogo nastawieni do brytyjskiego monopolu manufakturowego. Okazało się, że dobro kolonii i kraju ojczystego nie zawsze są wobec siebie tożsame. Już pierwsze brytyjskie Akty Nawigacyjne tworzyły fundamenty quasi-merkantylizmu, którego celem były zmiany bilansu handlowego powodujące gromadzenie kruszcu i monet na terytorium Wielkiej Brytanii. Tak samo jak w przypadku działań wojennych, brytyjskie założenie o ograniczonych zasobach, gdzie zasobem krytycznym była posiadana ziemia, w Ameryce nie miało racji bytu, gdzie czynnikiem ograniczającym rozwój był brak siły roboczej i wykształconej kadry. Systemy monetarne, poczynając od funta szterlinga oraz rosnące tempo wynalazczości wchodziły w początkowy okres rewolucji przemysłowej. Istniejący system dążył do skupienia tych osiągnięć w Anglii, podczas gdy kolonie były traktowane jako źródło surowców.
Oświecenie podniosło rangę filozofii natury oraz zapoczątkowało wypieranie argumentacji opartej na tradycji i autorytecie przez opartą na obserwacjach i niezależnym rozumowaniu. Skutki wcześniejszej rewolucji naukowej zaczęły wszędzie wywierać większy wpływ na życie codzienne i świadome myślenie człowieka. Rozwój i wzrost piśmiennictwa oraz komunikacji między ludźmi myślącymi podobnie spowodowały poddanie kwestionowaniu i rozważaniom dziedzin dotychczas nieruszanych. Wczesne dzieła myślicieli takich jak John Locke stały się obiektem analiz prowadzonych przez następców, do których zaliczał się np. Monteskiusz.
Bitwa o Bunker Hill, mal. Percy Moran
Bitwa o Bunker Hill, mal. Percy Moran
Wielkie przebudzenie było amerykańskim nawiązaniem do wcześniejszych przemian religijnych w Europie. Kwestionowało ono mądrość ustalonego kościoła oraz kładło nacisk na znaczenie świadomości indywidualnej i doświadczeń jako źródła doznań religijnych. Wielkie przebudzenie również zapoczątkowało lub zwiększyło obecność poglądów baptystów w koloniach. Było również pierwszym ruchem, który opanował wszystkie kolonie brytyjskie, od Nowej Anglii po obie Karoliny i stał się w nich wspólną praktyką.
Europejskie wojny dynastyczne, których fragmentem była wojna z Francuzami i Indianami, obudziły wśród kolonistów północnoamerykańskich pewne idee. Jedną z nich było znaczenie samodzielności obronnej i towarzysząca temu świadomość, że na tym kontynencie europejskie instytucje wojskowe były znacznie mniej efektywne, a siły zbrojne zwyczajnie nieudolne. Kongres z Albany nauczył kolonistów znaczenia współpracy pomiędzy mającymi rozbieżne interesy koloniami. Innym efektem tych wojen było rosnące poczucie frustracji, gdyż zwycięstwa odniesione po części dzięki krwi i majątkowi kolonistów przehandlowywano w negocjacjach w zamian za zyski w Azji czy na Karaibach.



Przyczyny bezpośrednie
Momentem zwrotnym w polityce Wielkiej Brytanii wobec jej kolonii w Ameryce, było zakończenie wojny siedmioletniej i pokój paryski w 1763. Do tego momentu społeczność brytyjską zarówno w Europie jak i na ziemi amerykańskiej łączyły wspólne cele militarne, dlatego rozmaite inne problemy schodziły na razie na plan dalszy. Jednakże po wyeliminowaniu ostatniego zagrożenia Anglii, jakim była Francja, problemy pomiędzy koloniami a metropolią zaczęły wychodzić na światło dzienne z niespotykaną dotąd intensywnością. Anglia, która po traktacie paryskim zaczęła boleśnie odczuwać efekty wojny, przyjęła nowe cele polityczno-ekonomiczne. Dotychczasowa merkantylistyczna polityka Brytyjczyków, została zastąpiona wyniszczającym kolonie amerykańskie imperializmem ustawodawczo-politycznym. Wcześniej – mimo pewnych obciążeń ustawodawczo-ekonomicznych – kolonie uczestniczyły w wielkim obrocie handlowym z Imperium Brytyjskim, poza tym miały zagwarantowaną pomoc militarną w wypadku agresji Indian bądź Francuzów. Po wprowadzeniu nowej polityki prowincje amerykańskie zostały zepchnięte do roli środka mającego zapewnić zwiększenie potęgi finansowej i wojskowej Wielkiej Brytanii. Na takie przedmiotowe wykorzystywanie Amerykanie odpowiedzieli głośnym sprzeciwem.
Pierwsza dekada sporu Korony z Koloniami opierała się na wzajemnej polemice. W początkowych fazach sporu Amerykanie odwoływali się do ustawodawstwa Wielkiej Brytanii. Gdy jednak taktyka ta nie przynosiła rezultatów, koloniści zaczęli opierać swoje poglądy o bardziej uniwersalną doktrynę, jaką było prawo naturalne. Gdy spór polemiczny nie rozwiązał problemu, konflikt przybrał formę walki zbrojnej.
Działania Brytyjczyków były przyjmowane przez kolonistów z niezadowoleniem. Ustawa skarbowa (Revenue Act) z 1764 roku, znana też szerzej jako ustawa o cukrze (Sugar Act), obniżała cła na melasę z 6 do 3 pensów za galon, a melasa była w Ameryce surowcem bardzo popularnym, ponieważ wytwarzano na jej bazie rum, a przydatna była również przy produkcji prochu. Sugar Act wprowadzał też dwa inne postanowienia. Po pierwsze, sankcjonował eksport z kolonii: odtąd niektóre ważne produkty, jak drewno, mogły być wysyłane tylko do Anglii. Ponadto cały ładunek statku miał być dokumentowany, co miało na celu wyeliminowanie korupcji i nadużyć. Nowa ustawa zmieniała także funkcjonowanie sądownictwa w koloniach, które od tej pory miały być podporządkowane królewskim sądom, a nie jak wcześniej lokalnej administracji. Ponadto oskarżony mieszkaniec kolonii musiał udowadniać przed sądem swoją niewinność, tym samym zasada domniemania niewinności przestała obowiązywać.
Bitwa z Czerwonymi Kurtkami na Long Island
Bitwa z Czerwonymi Kurtkami na Long Island



Washington forsuje rzekę Delaware
Washington forsuje rzekę Delaware



Ustawa o cukrze zapowiadała kolejne kroki legislacyjne przeciwko koloniom. Niecały rok później, w marcu 1765, król Jerzy III podpisał ustawę stemplową (Stamp Act), która była nowością na gruncie amerykańskim. Wprowadzała ona podatek obciążający prasę, dokumenty urzędowe oraz wszelkie inne druki. Kolonie nie płaciły do tej pory podatków zewnętrznych jednak ówczesny premier, Lord Grenville uznał, iż Amerykanie w zamian za bezpieczeństwo zobligowani są do spłaty długów zaciągniętych podczas konfliktu brytyjsko-francuskiego. Parlament brytyjski mógł od tej pory decydować o ich sprawach majątkowych, narzucając im odgórnie obowiązek uiszczania podatków, przez co zdaniem kolonistów naruszał ich konstytucyjne prawo własności. O ile pierwsza z ustaw godziła w dość wąską grupę społeczną, powodując co najwyżej bunty wśród kupców i destylatorów na północy, to ustawa stemplowa uderzała we wszystkich prawie kolonistów. Ludzie obciążeni dodatkowym opodatkowaniem okazali się być zdolni do walki o swoje interesy.
Już w tym czasie dochodziło do pewnych teoretycznych rozważań na temat przyszłości relacji kolonii amerykańskich z Anglią. Lord Kramden, deputowany do Parlamentu brytyjskiego, snuł profetyczne wizje rozpadu imperium. W licznych rozmowach z przebywającym wtedy w Londynie Beniaminem Franklinem przyznawał, że panująca już wtedy napięta sytuacja doprowadzi w końcu do eskalacji konfliktu.
Pierwsi wystąpili Wirginijczycy, w których imieniu głos zabrał Patrick Henry. Wygłosił on historyczną mowę, w której potępił działania króla angielskiego i zażądał pełnej niezależności dla Wirginii. Przyszły autor Deklaracji Niepodległości Thomas Jefferson, na którym owa mowa zrobiła wielkie wrażenie, dodał, iż Henry przemawiał „tak jak Homer pisał”. Nastrój panujący na zgromadzeniu udzielił się reszcie przedstawicieli stanu, a owocem owego wystąpienia było zatwierdzenie szeregu ustaw sprzeciwiających się ustawom Parlamentu angielskiego.
Wydarzenia, które miały miejsce w latach następnych, były już tylko konsekwencją wprowadzenia owych dwu ustaw. Wspomniane zarządzenia Parlamentu, wywoływały liczne protesty wśród ludności kolonialnej doprowadzając do bojkotu niektórych towarów handlowych względem Korony. Reakcją Amerykanów na ustawę stemplową był także tzw. Kongres stemplowy, który był zarazem pierwszym wspólnym wystąpieniem w imieniu interesów kolonii. Po raz pierwszy w historii na Kongres kolonialny przybyło aż tak wielu delegatów z różnych prowincji. Na nim została wypracowana petycja adresowana do króla brytyjskiego oraz do obydwu izb parlamentu. Dokument ten przygotowany przez Johna Dickinsona był końcową rezolucją Kongresu. W 13 punktach wyrażał sprzeciw wobec nakładania na kolonie nowych podatków bez zgody samych zainteresowanych, którzy nie mając swoich reprezentantów w Parlamencie angielskim, nie czuli się konstytucyjnie zobowiązani do płacenia nowych podatków. Dickinson, w imieniu zebranych na Kongresie prowincji, stwierdził także, iż Brytyjski parlament ma prawo opodatkowywania ludności, ale mieszkającej w Anglii. Podkreślając pełną lojalność i nierozerwalność z macierzą, dokument wyrażał nieugięte stanowisko wobec praw, które panowały do tej pory, a poprzez kolejne ustawy Parlamentu brytyjskiego były nieprzestrzeganie.
Mieszkańcami kolonii byli w większości Anglicy, którzy w swojej mentalności mieli zakorzenione zasady ustrojowe oparte na takich dokumentach jak: Wielka Karta Swobód (Magna Charta Liberatum) z 1215, Petycja o Prawo (Petition of Right) z 1628 czy Karta Praw (Bill of Rights) z 1689 roku. Stąd narzucanie przez obcy dla nich Parlament nowych podatków bez ich zgody Amerykanie uznali za proceder sprzeczny z konstytucją i uznali, że mają prawo do obrony swoich przekonań.
W koloniach przeciwko ustawie stemplowej organizowały się specjalne kluby patriotów, powstałe pod koniec 1765, a zwane Synami Wolności (Sons of Liberty). Miały one na celu niedopuszczenie do zbierania opłat stemplowych na rzecz Korony. Podobny charakter miała, powstała jakiś czas później, organizacja zrzeszająca kobiety, występująca pod nazwą Córy Wolności (Daughters of Liberty).
Gorącym zwolennikiem zniesienia ustawy stemplowej był przebywający w tym czasie w Londynie, Benjamin Franklin. Mając wpływ na członków Izby Gmin, poprzez wielokrotne sprawozdania charakteryzujące nastroje amerykańskie, walnie przyczynił się do zniesienia, wprowadzonych wcześniej przez Parlament, budzących opór obciążeń podatkowych względem kolonii.
Duch roku 1776
Duch roku 1776
W Londynie opinię Franklina uważano za wykładnię nastrojów dużej części Amerykanów, stąd jego zdanie było niezwykle cenione i liczono się z nimi. Gdy kupcy angielscy zaczęli odczuwać coraz dotkliwiej straty finansowe spowodowane działaniami kolonii, Parlament zdecydował się ugiąć przed polityką amerykańską i wycofał problematyczną ustawę stemplową. Dla kolonii decyzja macierzy oznaczała aprobatę dla swoich racji. Dawało to im także przekonanie, iż w jedności tkwi siła oraz że działania zjednoczeniowe Kolonii dają rezultaty i trzeba je podtrzymać w imię wspólnych interesów. Mimo niewątpliwego sukcesu kolonistów, Anglia nie zamierzała wycofywać się ze swojej pierwotnej polityki, co sygnalizowała już ustawa deklaracyjna (Declaration Act), która weszła w życie wraz z wycofaniem Stamp Act w marcu 1766. Nowa ustawa potwierdzała prawo Parlamentu brytyjskiego do ingerencji legislacyjnej względem Kolonii.
W czerwcu 1767 roku na kolonie spadły trzy nowe ustawy, zwane potocznie ustawami Townshenda (Townshend Acts), które wprowadzały cła od wielu towarów importowanych, a także centralizowały administrację w koloniach. Na ten kolejny desperacki krok Metropolii Amerykanie zareagowali w sposób stanowczy – zbojkotowaniem importu towarów z Anglii. Najbardziej burzliwie na ustawy Townshenda zareagowały miasta w kolonii Massachusetts, a w szczególności bostończycy, którzy swoimi manifestacjami dali impuls i przykład innym prowincjom amerykańskim. W miarę upływu czasu i braku perspektyw na uzyskanie kompromisu do protestu przyłączyły się także pozostałe dwa wielkie porty amerykańskie Filadelfia i Nowy York. Oprócz nich bojkot zaczęły popierać także inne mniejsze handlowe ośrodki kolonii. Bunt przeciwko królowi i jego polityce rósł, a dzięki ożywionej korespondencji międzystanowej, Amerykanie ponownie łączyli się w imię wspólnego interesu. Unifikacji dodatkowo sprzyjały wybitne postaci, którzy forsowali politykę niezależności, a do nich należeli m.in.: radykałowie wirginijscy, wspomniany już Patrick Henry oraz Thomas Jefferson. Na północy, w Bostonie, czynnie w walkę o obronę swoich praw włączyli się przede wszystkim: Samuel Adams i James Otis. To właśnie Adams na łamach Boston Gazette wzywał do zjednoczenia się kolonii w celu obalenia niekonstytucyjnych dla nich ustaw. Swoje wywody i poglądy opierał na naturalnych prawach człowieka, zwracał uwagę na przywileje, zapisane w konstytucji oraz do warunków umowy wiążącej Koronę, z ich koloniami w Ameryce.
Momentem przełomowym dla konfliktu z Brytyjczykami była tzw. masakra bostońska (Boston Massacre). Wojsko królewskie stacjonujące w Bostonie posiadało liczne przywileje, które drażniły miejscową ludność. Wynikające z tego konflikty doprowadzały do licznych prowokacji z obydwu stron. Apogeum wzajemnej niechęci miało miejsce w poniedziałek 5 marca 1770 i poprzedzone było licznymi incydentami. Owego feralnego dnia doszło do bójki pomiędzy jednym z cywili, a żołnierzem brytyjskim sierżantem Hugh White’em. Przybyły na miejsce oddział rojalistów z dowódcą kapitanem Thomasem Prestonem na czele, otoczył tłum mieszkańców zebrany w centrum miasta. Napięta atmosfera panująca po obydwu stronach doprowadziła do użycia broni przez żołnierzy. Kule trafiły 11 ludzi, zabijając na miejscu 5 z nich, reszta tłumu rozbiegła się w panice. Niedługo po tym zdarzeniu w akcie rewanżu na ulice wyszło tysiące ludzi domagających się zemsty na kapitanie Prestonie. Zdesperowany lud został uspokojony przez gubernatora Massachusetts, Thomasa Hutchinsona, który rozkazał uwięzić sprawcę masakry i osądzić go.
Armia Kontynentalna w drodze do Valley Forge
Armia Kontynentalna w drodze do Valley Forge
Dzień po masakrze bostońskiej w Izbie Lordów wystąpił premier, William Pitt, który przypomniał mieszkańcom kolonii amerykańskich, iż należą do Imperium Brytyjskiego, oraz że Anglia jest ich Matką, której należy słuchać i wszelkie rozporządzenia Parlamentu winny być przez prowincje akceptowane.
Mimo ostrego tonu ze strony Pitta tragedia bostońska spowodowała wycofanie ustaw Townshenda. Korona zostawiła jednak cła na herbatę w celu pokazania, iż to ona nadal wyznacza koloniom podatki.
Mimo usilnych prób Bostonu, Nowego Jorku i Filadelfii po tragedii bostońskiej nie udało się im na nowo zawiązać szerszej koalicji. Większość wcześniej buntujących się portów zaakceptowała działania Parlamentu brytyjskiego, grzebiąc tym samym cały dorobek unifikacyjny, który udało się do tej pory wypracować. Poza tym kolonie były bardziej zainteresowane były lokalnymi sporami, takimi jak spory graniczne, aniżeli globalną polityką.
Masakra w Bostonie odbiła się echem na całym kontynencie amerykańskim. Odtąd każde najmniejsze spięcie mieszkańców kolonii z lojalistami brytyjskimi powodowało coraz większe pogłębianie się i tak już napiętej atmosfery. Mimo wielu mniejszych spięć, względny spokój panował do 1773 roku. Kolejnym powodem sporów było wydanie w roku 1774 przez Parlament brytyjski pięciu tzw. ustaw uciążliwych (Intolerable Acts), ustanawiających rynek amerykański miejscem zbytu dużej ilości indyjskiej herbaty po zaniżonej cenie. Na taki stany rzeczy jako pierwsi, w grupie około 100 osób, zareagowali kupcy bostońscy. Przebrani za Indian dokonali śmiałego aktu niesubordynacji, wyrzucając 345 skrzyń przybyłej z Indii herbaty do morza. Radykałowie poparli ten akt, jako wyraz frustracji przeciwko bezprawnym działaniom brytyjskim. Lojaliści królewscy nazwali ów czyn diabolicznym, który nie przybliża kolonii do pokojowego rozstrzygnięcia konfliktu z macierzą. Nawet tak zasłużeni amerykańscy działacze jak Benjamin Franklin, czy John Dickinson, potępili działania bostończyków. W historii wydarzenie to zostało określone jako „herbatka bostońska” (Boston Tea Party), a zarazem jako bezpośrednie preludium do wojny wewnątrz imperium. Parlament brytyjski na zaistniałą w Bostonie sytuację, zareagował bardzo szybko i stanowczo. Jeden z największych portów na kontynencie amerykańskim został mocą ustawy zamknięty i poddany okupacji wojskowej. Ustawy Parlamentu brytyjskiego miały na celu ukaranie miasta za czyny, których dopuścili się jego mieszkańcy. Pomysłodawca tych represji, Lord North, liczył na to, iż pozostałe kolonie widząc sankcje, jakie spadły na Boston, przestraszą się i nabiorą ogłady. Paradoksalnie jednak działania Northa zapoczątkowały gesty solidarności względem Bostonu i zarazem całej kolonii Massachusetts. Duży wpływ na upowszechnienie wiadomości o wydarzeniach bostońskich miały „Komitety Korespondencyjne”. Pierwszy powołany został na początku listopada 1772 roku w Bostonie z inicjatywy Samuela Adamsa. Idea Komitetów zakładała powstanie tożsamych instytucji w innych miastach w kolonii Massachusetts. W przyszłości, fala komitetów miała zalać całą Amerykę, a przydatność takich ciał miała być niebotyczna. Adams zakładał, że będą one prowadziły między sobą korespondencję i zacieśniały wspólne więzy. Komitety miały też śledzić wszystkie akty i rezolucje Parlamentu brytyjskiego dotyczące Amerykanów oraz informować ludność danych prowincji o ewentualnym łamaniu ich praw przez Koronę. Bardzo szybko nowe instytucje rozszerzały się na cały kontynent tak, że na początku 1774roku były obecne w każdej kolonii.
Solidarnością z bostończykami jako pierwsi wykazali się reprezentanci Wirginii. Na zgromadzeniu prowincjonalnym uchwalili oni rezolucję ogłaszającą dzień 1 czerwca 1774 roku, dniem postu i modlitwy za ofiary tragedii w Massachusetts. Od tego momentu prowincje występowały już w celu obrony coraz bardziej widocznych wspólnych interesów i wolności. Deklaracje wspólnego oporu wobec działań wymierzonych w którąkolwiek z kolonii to tylko jeden z przykładów prężnej ewolucji w kierunku zjednoczenia. Wobec chęci ustalenia szczegółów dalszej współpracy i omówienia bieżącej sytuacji na kontynencie z inicjatywy Wirginii zapowiedziano zwołanie ogólnokolonialnego zjazdu do Filadelfii na wrzesień 1774 roku.



Przebieg działań
Zwołany 5 września 1774 roku w Filadelfii Kongres Kontynentalny podjął decyzję o stworzeniu unii w celu wzmocnienia oporu kolonii wobec Wielkiej Brytanii oraz przygotowania do ewentualnej walki zbrojnej z metropolią; jednocześnie podejmowano próby szukania kompromisu, ale starcia, do jakich doszło 19 kwietnia 1775 roku pod Lexington i Concord, dały początek wojnie: mało znaczące początkowo starcie spowodowało wycofywanie sie Brytyjczyków do Bostonu, czemu towarzyszył pościg prowadzony przez niewyszkolonych wojskowo, ale znacznie lepszych strzelecko Amerykanów. W rezultacie Brytyjczycy stracili 73 zabitych, 174 rannych i 26 zaginionych. Straty amerykańskie w tym pierwszym starciu wyniosły 49 zabitych, 41 rannych i 5 zaginionych.
2 maja kapitan Benedict Arnold stanął przed Kongresem i zaproponował – w zamian za patent pułkownika – wzięcie Fortu Ticonderoga. Kongres wyraził zgodę i 10 maja śpiący brytyjski garnizon, składający się z 22 żołnierzy, został zaskoczony przez niewielką grupę milicji z Vermont, na czele których stali Ethan Allen i Benedict Arnold. Wzięto działa i spore zapasy prochu. Od tej chwili Amerykanie kontrolowali północne obszary kolonii Nowy Jork.
16 czerwca 1775 roku miało miejsce pierwsze duże starcie – bitwa o Bunker Hill. Bitwa ta, choć wygrana, była dla Brytyjczyków pyrrusowym zwycięstwem. Ich straty wyniosły 226 zabitych i 828 rannych (razem 1054 ludzi), podczas gdy straty Amerykańskie wyniosły 140 zabitych, 270 rannych i 30 wziętych do niewoli (razem 450 ludzi); Joseph Warren, który poległ w ostatniej fazie bitwy, był pierwszym generałem amerykańskim, jaki padł na polu bitwy.
20 czerwca pułkownik milicji ochotniczej George Washington otrzymał od Kongresu rozkaz „objęcia dowództwa nad armią zjednoczonych kolonii”. Kongres wyraził zgodę na nominowanie czterech generałów-majorów i ośmiu generałów-brygady (brygadierów), z tym, że zarezerwował sobie prawo do wyboru kandydatów. Pierwszymi generałami-majorami zostali Artemas Ward, Charles Lee, Israel Putnam i Philip Schuyler, przy czym Ward został zastępcą Washingtona. Brygadierów wybrano 22 czerwca, Horatio Gates został generałem-adiutantem Washingtona. W 12 dni później Washington przybył do Cambridge, gdzie formalnie objął dowodzenie i dokonał przeglądu trzech pierwszych regimentów. 4 lipca wydany został Rozkaz Generalny Nr 1, na mocy którego oddziały milicji stanowych przekształcały się w Armię Kontynentalną.
W okresie od września do grudnia trwały walki w Kanadzie. Ekspedycja, którą dowodzili Arnold i Schuyler przekonani, że będą w stanie przyłączyć do kolonii miasta nad Rzeką Świętego Wawrzyńca zakończyła się niepowodzeniem. 4 października w Cambridge stanął przed sądem polowym pierwszy amerykański zdrajca, Lekarz Generalny Armii Kontynentalnej dr Benjamin Church, oskarżony o „przestępczą korespondencję z nieprzyjacielem”. Został uznany winnym i uwięziony bezterminowo, ale w roku 1777 zwolniony i wydalony z kraju.
Bitwa pod Princeton
Bitwa pod Princeton



Trenton: pierwsze zwycięstwo Armii Kontynentalnej
Trenton: pierwsze zwycięstwo Armii Kontynentalnej



W styczniu Washington dokonał reorganizacji armii, którą podzielił ma trzy dywizje i sześć brygad. Rekruci do pierwszych dwudziestu siedmiu regimentów napływali wolno, z czego wynikało, że nie można jeszcze rezygnować z zaciąganych na krótkie okresy minutemanów. Po raz pierwszy została wciągnięta na maszt nowa „flaga Wielkiej Unii”: 13 naprzemiennie czerwonych i białych pasów z brytyjską „union jack” w lewym górnym rogu.
Od początku wojny trwało oblężenie Bostonu. Washington chciał wyprzeć Brytyjczyków z miasta, w którym to celu ufortyfikował w pierwszych dniach marca Wzgórza Dorchester. Amerykańskie działa przez trzy noce ostrzeliwały miasto i flotę przeciwnika. Ostatecznie lord Howe ewakuował swe siły (a wraz z nimi około 1000 lojalistów) na Nową Fundlandię.
4 lipca Kongres uchwalił napisaną przez Thomasa Jeffersona Deklarację niepodległości, ale sytuacja militarna była rozpaczliwa. W sierpniu Brytyjczycy wylądowali niespodziewanie na Long Island, a 15 września sforsowali East River i pokonali słabe siły amerykańskie nad Kip’s Bay. Washington wycofał się na północno-zachodni Manhattan. Dywizja brytyjsko-heska szturmowała bez powodzenia wzgórza Harlemu.
18 października Kongres przyznał byłemu oficerowi armii I Rzeczypospolitej Tadeuszowi Kościuszce stopień pułkownika wojsk inżynieryjnych i wysłał go na północ do pomocy w obronie Fortu Ticonderoga. Tego samego dnia (bitwa pod Pell’s Point) Howe próbował zaatakować pod Pelham (Nowy Jork). Amerykanie opóźniali jego marsz, wycofując się w stronę White Plains. 27 października Brytyjczycy zaatakowali Fort Washington i doznali (zwłaszcza oddziały heskie) ciężkich strat.
Amerykański milicjant - „minuteman”
Amerykański milicjant – „minuteman”
Bitwa pod White Plains 28 października (dziś hrabstwo Westchester) przyniosła zwycięstwo armii brytyjsko-heskiej. Szczególnie spisali się grenadierzy hescy na prawym skrzydle. Około godziny 18 armia Washingtona wpadła w panikę i zaczęła uciekać, trudny teren uniemożliwił zwycięzcom pogoń. Washington zbudował więc nowe umocnienia. Heski kapitan Ewald z kompanii jegrów oceniał straty na 250 żołnierzy. Amerykanie mieli podobne.
Armia brytyjsko-heska 16 listopada podeszła pod Fort Washington. Po stracie około 450 ludzi Amerykanie w liczbie 2800 ludzi poddali fort. W bitwie wyróżnił się heski dowódca Wilhelm von Knyphausen. 20 listopada część armii brytyjskiej pod lordem Cornwallisem przekroczyła Hudson, aby zaatakować Fort Lee, który został porzucony przez przestraszonych obrońców.
29 listopada korpus płk. Donopa (grenadierzy hescy) zajął Rahway, a 8 grudnia armia powędrowała do Trenton, pułkownik Donop znalazł się na prawo od miasta. Tam też 25 grudnia, w bitwie pod Trenton, Armia Kontynentalna odniosła swe pierwsze zwycięstwo. Washington i jego żołnierze przekroczyli Delaware zaskakując trzy regimenty heskie. Płk Rall zginął, a Amerykanie wzięli około 900 jeńców.
Na przełomie 1777 roku Washington uderzył ponownie. 2-dniowe starcie, znane jako bitwa pod Princeton, zakończyło się zwycięstwem Washingtona. Od 1 do 14 lutego armia Washingtona kwaterowała w Morristown (New Jersey).
Okres od 15 lutego do 13 czerwca to potyczki wokół Bound Brook oraz w: Princeton, Rahway, Westfield, Quibbletown, i Amboy. 13 kwietnia rozegrała się Bitwa pod Bound Brook, zakończona zwycięstwem Brytyjczyków.
Na początku maja przybył z Francji oczekiwany transport broni, amunicji i mundurów, co pozwoliło Washingtonowi wyposażyć swą 9-tysięczną armię, którą przeformował na pięć dywizji pod rozkazami generałów-majorów Greene’a, Sullivana, Alexandra, Stephena i Lincolna (trzej ostatni awansowani w lutym w Baltimore.
17 maja Brytyjczycy, lojaliści i sprzymierzeńcy indiańscy zaatakowali niewielki oddział milicji na bagnach północnej Florydy. Indianie dokonali masakry jeńców.
22 czerwca Washington Quibbletown i Samptown. 25 czerwca hescy grenadierzy zaatakowali Amerykanów atakiem na bagnety i zadali im znaczne straty odzyskując trzy działa uprzednio stracone pod Trenton w grudniu poprzedniego roku.
26 czerwca niewielkie siły Alexandra toczyły opóźniające boje pod Woodbridge. Następnego dnia zniechęceni Brytyjczycy zaczęli wycofywać się się w dwóch kolumnach do Rahway, chronionego przez rzekę Rahway. 28 czerwca powrócili do Amboy. W nocy z 28 na 29 czerwca większość armii przekroczyła Prince’s Bay podążając ku Staten Island.
2 lipca załadowana na barki brytyjska armia gen. Burgoyne popłynęła w dół Lake Champlain i 5 lipca rozpoczął ostrzał Foru Ticonderoga. Dowódca obrony zdecydował się – wobec przewagi przeciwnika – opuścić tę pozycję. Chorzy i ranni zostali załadowani na łodzie i odesłani do Fort Anne, a reszta Amerykanów wymknęła się pod osłoną nocy.
20 lipca 260 statków z 15-tysięcznym korpusem wojsk brytyjsko-heskich pod gen. Burgoyne wyruszyło z Staten Island w Nowym Jorku i wylądowało w Turkey Point u ujścia Elk River. Stamtąd korpus Burgoyne’a pomaszerował w kierunku Saratogi i obległ (2-19 sierpnia) słabo broniont Fort Stanwix. Dowódca idącego z Kanady kontyngentu brytyjskiego, Barry St. Leger, pobił w bitwie pod Oriskany idący na pomoc oblężonym oddział milicjantów z hrabstwa Tryon. W starciu śmiertelnie ranny został amerykański generał Nicholas Herkimer. Gdy zwiadowcy donieśli St. Lagerowi o zbliżaniu się się odsieczy pod dowództwem Benedicta Arnolda wycofał swe siły do Kanady.
31 lipca patent generała-majora (chociaż bez konkretnego przydziału) otrzymał markiz de La Fayette, zapoczątkowując napływ ochotników francuskich, a następnie przyczyniając się do pomocy wojskowej Francji.
Pomiędzy 17 września i 8 października Brytyjczycy przegrali serię starć znanych jako Bitwa pod Saratogą. John Burgoyne musiał kapitulować. Około 2000 Brytyjczyków i 1900 Niemców dostało się do niewoli; osadzono ich w obozie jenieckim w Charlottesville (stan Wirginia), gdzie przebywali do 1781.
25 stycznia 1778 roku Washington polecił Kościuszce ufortyfikować West Point nad rzeką Hudson. Zbudowane wówczas umocnienia okazały się najstarszą ufortyfikowaną pozycją United States Army, jaka nigdy nie wpadła w ręce nieprzyjaciół, i do dziś jest siedzibą Amerykańskiej Akademii Wojskowej.
Zwycięska dla kolonistów bitwa pod Saratogą spowodowała, że Francja zdecydowała się im pomóc, dotychczas bowiem w Europie uważano, że doborowa armia brytyjska szybko zmiażdży żołnierzy-farmerów. W lutym podpisane zostały: francusko-amerykański traktat sojuszniczy i francusko-amerykański traktat o przyjaźni. Ze strony amerykańskiej podpisał je w Paryżu Benjamin Franklin, a z francuskiej Conrad-Alexandre Gérard desygnowany też na pierwszego ambasadora Francji w USA (jeszcze w 1778 roku zastąpił go Anne-César de La Luzerne).
Gen. John Burgoyne poddaje się gen. Horatio Gatesowi pod Saratogą
Gen. John Burgoyne poddaje się gen. Horatio Gatesowi pod Saratogą



Bitwa w Zatoce Chesapeake
Bitwa w Zatoce Chesapeake



Tymczasem sytuacja znów uległa pogorszeniu: klęski armii kontynentalnej pod Brandywine (gdzie Kazimierz Pułaski uratował życie Washingtonowi), Germantown i Paoli zmusiły Waszyngtona do opuszczenia Filadelfii i udania się do odległej doliny Valley Forge, gdzie źle przygotowane, niedożywione i pozbawione ciepłej odzieży wojsko zastała ciężka zima przełomu lat 1777-1778. Zapanował głód, a w niekarnych szeregach zaczęły szerzyć się dezercje. W tej sytuacji przybycie pruskiego oficera Friedricha Steubena okazało się wybawieniem. Baron Von Steuben mianowany generałem (a wkrótce potem Generalnym Inspektorem Armii) potrafił w krótkim czasie przeszkolić i zreorganizować wojsko, które już na wiosnę, dzięki dozbrojeniu przez Francję, zaczęło wygrywać (bitwa o Monmouth 28 czerwca).
Stoczona 28 czerwca bitwa pod Monmouth była dużym sprawdzianem dla Amerykanów, pokazali oni że szkolenie Von Steubena i dozbrojenie przez Francję nie poszło na marne. Podczas bitwy pod Monmouth po raz pierwszy Amerykanie zmusili Brytyjczyków do odwrotu w walce na bagnety.
1 sierpnia dotarła do Rhode Island flota francuska admirała Charlesa d’Estaing. Pierwsze pułki piechoty i kawalerii francuskiej znalazły się na lądzie, ale współpraca się nie układała. Dowódcy nie ufali sobie, wzajemnie zarzucali nielojalność. W tej sytuacji współpraca nie mogła przynieść sukcesów. Po nierozstrzygniętej z powodu sztormu bitwie morskiej pod Newport d’Estaing zabrał swe okręty i wojsko, po czym odpłynął do Indii Zachodnich. Sullivan, który liczył na francuską pomoc, musiał odstąpić spod Newport ścigany przez siły brytyjsko-heskie. Dopiero odsiecz Greene’a pozwoliła zaprowadzić porządek i odepchnąć nieprzyjacół w obręb ich obwałowań. 31 grudnia tego roku Armia Kontynentalna liczyła już 32 900 ludzi.
W maju 1779 roku w wybrzeżach Karoliny Północnej Amerykanie przeprowadzili natarcie na port w Charleston, a kawalerią amerykańską dowodził Kazimierz Pułaski. W tym zwycięskim dla Amerykanów starciu Brytyjczycy poddali się, ale przejęli port ponownie w maju 1780 roku. Port został oddany w ręcę Amerykanów dopiero po wojnie.
Brytyjczycy utrzymywali przyczółki wśród wzgórz Hudson Highlands, gdzie 16 lipca doszło do bitwy o Stony Point. Gdyby nie szkolenie pruskiego barona von Steubena w walce na bagnety, amerykańskie straty w tym zwycięskim dla nich starciu byłyby bardzo wysokie. Bitwa pod Stony Point była ważnym zwycięstwem, które przybliżyło ostateczny sukces Amerykanów i bardzo podniosło morale amerykańskich żołnierzy. Innym krótkotrwałym zwycięstwem Amerykanów tego lata była stoczona o świcie 19 sierpnia bitwa o Paulus Hook w New Jersey.
W połowie sierpnia amerykańskie okręty wojenne poniosły znaczącą (największą do czasu ataku na Pearl Harbor) klęskę w bitwie u ujścia rzeki Penobscot w kolonii Maine. 29 sierpnia ekspedycja karna gen. Johna Sullivana na tereny pod kontrolą sprzyjających Brytyjczykom plemion Irokezów pokonała w jedynym stoczonym przez nią większym starciu połączone siły brytyjsko-irokeskie w bitwie pod Newtown w pobliżu dziejszego miasta Elmira w stanie Nowy Jork.
Między 16 września a 18 października na wybrzeżu Georgii miało miejsce oblężenie Savannah, zajętego rok wcześniej przez wojska brytyjskie, przez wspólne siły amerykańsko-francuskie. Zakończyło się ono zdecydowanym zwycięstwem Brytyjczyków, którzy utrzymywali port do lipca 1782 r. Podczas głównego ataku na Savannah 9 października śmiertelnie ranny został Kazimierz Pułaski. Zgodnie z relacjami świadków ostatnie chwile życia spędził pod opieką „krewnego i spadkobiercy”, Maurycego Beniowskiego, który bezskutecznie zabiegał o utworzenie legionu zagranicznego w Armii Kontynentalnej.
Kapitulacja Lorda Cornwallisa pod Yorktown
Kapitulacja Lorda Cornwallisa pod Yorktown
W końcowym okresie wojny Brytyjczycy walczyli jeszcze o utrzymanie kolonii na południu kontynentu. Początkowo odnieśli tam kilka sukcesów, wygrywając m.in. bitwę pod Camden.
Do rozstrzygającej bitwy morskiej, która miała miejsce u Virginia Capes, doszło 5 września 1781 roku. Stronami konfliktu była brytyjska flota pod dowództwem kontradmirała Thomasa Gravesa oraz francuska, dowodzona przez kontradmirała François Josepha Paula, markiza de Grasse Tilly. Bitwa z taktycznego punktu widzenia nie była rozstrzygnięta, lecz była to poważna strategiczna porażka Brytyjczyków. Zwycięstwo floty francuskiej uniemożliwiło dostarczenie siłom generała Charlesa Cornwallisa w Yorktown posiłków i zaopatrzenia.
Klęski wojsk brytyjskich pod Cowpens i beznadziejna sytuacja oblężonej w Yorktown w 1781 roku armii Cornwallisa, która ostatecznie skapitulowała wobec połączonych sił amerykańsko-francuskich, odwróciły jednak losy wojny w koloniach południowych.
W 1783 roku został podpisany traktat paryski, w którym Wielka Brytania uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych. Powstało państwo sięgające od Atlantyku po Missisipi, co – wobec wcześniejszych ustaleń brytyjskich z czasów kolonialnych, które nie pozwalały Amerykanom na ekspansję w kierunku zachodnim – stanowiło sukces nowego kraju. Koloniści wyrwali się spod panowania Jerzego III.



14. Uchwalenie konstytucji
Ustrój powstającego państwa tworzył się w duchu oświeceniowym. Zdecydowano się na monteskiuszowską zasadę trójpodziału władz. W 1787 obowiązujące do tej pory artykuły konfederacji i wieczystej unii zastąpiła pierwsza w świecie konstytucja, której pierwotną wersję przygotowywał James Madison. Nowa ustawa zasadnicza regulowała relacje pomiędzy władzą centralną a stanami. Powstałe państwo było republiką federalną z prezydentem jako głową państwa i Kongresem jako władzą ustawodawczą. Pod względem sposobu sprawowania władzy USA stały się typowym przykładem państwa, w którym występuje system prezydencki – głowa państwa stała jednocześnie na czele gabinetu.
Konstytucja Stanów Zjednoczonych
Konstytucja Stanów Zjednoczonych



Pierwszym prezydentem został Jerzy Waszyngton. Początkowo nowe państwo borykało się z licznymi problemami natury polityczno-społecznej i finansowej. Trwała walka pomiędzy dwoma obozami: Federalistów (późniejszych Republikanów) pragnących silnej władzy centralnej i Antyfederalistów (którzy przekształcili się później w Demokratycznych Republikanów, a następnie w Demokratów) dążących do zachowania odrębności poszczególnych stanów.
Drugą kwestią sporną stało się niewolnictwo: na północy Murzyni byli ludźmi wolnymi, natomiast na południu niewolnikami. Różnice te miały stać się w przyszłości głównym źródłem konfliktów pomiędzy amerykańskimi stanami.
Sytuację finansową nadzorował minister skarbu w gabinecie Waszyngtona – Alexander Hamilton – przywódca Federalistów i twórca nowej waluty – amerykańskiego dolara.



15. Rozwój terytorialny i polityka zagraniczna
Pomimo licznych kłopotów wewnętrznych, Stany Zjednoczone z powodzeniem rozszerzały swoje terytorium – w 1803 prezydent Thomas Jefferson odkupił francuską Luizjanę od Napoleona, co niemal dwukrotnie zwiększyło terytorium kraju. Ponadto w 1818 udało się uzyskać Terytorium Dakoty.


15.1. Wojna brytyjsko-amerykańska



Wzrost ludności USA
1790 3 929 214
1800 5 308 483
1810 7 239 881
1820 9 638 453
1830 12 860 702
1840 17 063 353
1850 23 191 876
1860 31 443 321





Wszelkie zamieszczone tutaj informacje pochodzą z Wikipedii
http://pl.wikipedia.org/wiki/Stany_Zjednoczone

Odpowiedź

 
Powered by sweet Captcha

[+] Emotikony
 
 
ALABAMA ALASKA ARIZONA ARKANSAS CALIFORNIA COLORADO CONNECTICUT DELAWARE DISTRICT OF COLUMBIA FLORIDA GEORGIA HAWAII IDAHO ILLINOIS INDIANA IOWA KANSAS KENTUCKY LOUISIANA MAINE MARYLAND MASSACHUSETTS MICHIGAN MINNESOTA MISSISSIPPI MISSOURI MONTANA NEBRASKA NEVADA NEW HAMPSHIRE NEW JERSEY NEW MEXICO NEW YORK NORTH CAROLINA NORTH DAKOTA OHIO OKLAHOMA OREGON PENNSYLVANIA RHODE ISLAND SOUTH CAROLINA SOUTH DAKOTA TENNESSEE TEXAS UTAH VERMONT VIRGINIA WASHINGTON WEST VIRGINIA WISCONSIN WYOMING